ስንብት፦ ክትሰናበት ከለኻ ዘለካ መሰላት

ካብ ስራሕካ እንተ ተሰናቢትካ፡ ሕጊ ኣከባቢ ስራሕ (arbeidsmiljøloven) ሓያላት መሰላት ይህበካ። እቲ ስንብት ቅኑዕ ምኽንያት ክህልዎ፡ ብጽሑፍ ክኸውን፡ ከምኡ’ውን ደሞዝ ዘለዎ ግዜ ስንብት ክህበካ ኣለዎ። ንዘተ ክትሓትት፡ ተቓውሞ ከተስምዕ፡ ከምኡ’ውን ገለ ግዜ እቲ ጉዳይ ክሳብ ዝውዳእ ስራሕካ ክትቅጽል ትኽእል ኢኻ። ኣብዚ መሰላትካ ስጉምቲ ብስጉምቲ ተገሊጹ ኣሎ።

ስንብት መዓስ ቅኑዕ ይኸውን?

ወሃብ ስራሕ ብዘይ ቅኑዕ ምኽንያት ከሰናብተካ ኣይክእልን እዩ። እቲ ምኽንያት ምስ ኩነታት እታ ትካል፡ ምስ ወሃብ ስራሕ፡ ወይ ምስ ባዕልኻ ዝተኣሳሰር ክኸውን ኣለዎ (arbeidsmiljøloven § 15-7)። እዞም ሕግታት፡ ካብ ኣበይ ትመጽእ ብዘየገድስ፡ ኣብ ኖርወይ ንዝሰርሑ ኩሎም ይምልከቱ – ተወሳኺ መምርሒታት ንደለይቲ ስራሕ ስደተኛታት ሰራሕተኛታት ርአ።

እቲ ስንብት ትካል ወጻኢታት ንምንካይ እንተኾይኑ፡ ወሃብ ስራሕ ካልእ ዚሰማማዕ ስራሕ ከቕርበልካ እንተ ኽኢሉ፡ እቲ ስንብት ቅኑዕ ኣይኮነን። ቤት ፍርዲ ድሌት እታ ትካልን እቲ ንዓኻ ዘስዕቦ ጉድኣትን የመዛዝን።

ምንካይ ሰራሕተኛታት፦ መን እዩ ዝምረጽ?

ትካል ቁጽሪ ሰራሕተኛታት ከትንኪ ኣለዋ እንተኾይና፡ መን ክሰናበት ከምዘለዎ ብሓራይ ክትመርጽ ኣይትኽእልን እያ። እቲ ምረጻ ኣብ ቅኑዕ መለክዒታት ዝተመስረተ ክኸውን ኣለዎ – ንኣብነት ናይ ኣገልግሎት ዓመታት፡ ብቕዓት፡ ከምኡ’ውን ገለ ግዜ ማሕበራዊ ኩነታት። መን ከምዝምረጽ ቅድሚ ውሳነ ክዝተየሉ ኣለዎ (§ 15-1)። ብዘይ ቅኑዕ ምኽንያት ከምዝተመረጽካ እንተ ተሰሚዑካ፡ ኣብ ዘተ ከተልዕሎ ትኽእል ኢኻ።

ቅርጺ ጠለባትን ርክብ ዘተን

ወሃብ ስራሕ ከሰናብተካ ከምዝወሰነ ቅድሚ ምውሳኑ፡ እቲ ጉዳይ ኣብ ሓደ ርክብ ምሳኻ ክዝተየሉ ኣለዎ (§ 15-1)። ወከልቲ ሰራሕተኛታት ሒዝካ ክትከይድ ትኽእል ኢኻ።

እቲ ስንብት ባዕሉ ጽኑዓት ናይ ቅርጺ ጠለባት ኣለዉዎ (§ 15-4)። ንሱ ክኸውን ኣለዎ፦

• ብጽሑፍ ክኸውን፡
• ብኣካል ክወሃብ ወይ ብድሕነት ዝተረጋገጸ ፖስታ ክለኣኽ፡
• ብዛዕባ መሰል ናይ ምሕታት ዘተ፡ ናይ ክሲ ምምስራት፡ ግዜ ገደባት፡ ኣብ ስራሕ ናይ ምጽናሕ መሰል፡ ከምኡ’ውን ክሲ ናበይ ክቐርብ ከምዘለዎ ክሕብር ኣለዎ።

እቲ ስንብት እዚ ሓበሬታ እዚ እንተ ዘይብሉ፡ ወይ ብጽሑፍ እንተ ዘይኮይኑ፡ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ክሲ እንተ መስሪትካ፡ ከምዘይሰርሕ ክፍለጥ ይኽእል (§ 15-5)። ስለዚ ብቓል ዝተባህለ «ወዲእካ ኢኻ» ዝብል ቅኑዕ ስንብት ኣይኮነን።

ክንደይ ዝኸውን ግዜ ስንብት ኣለኒ?

እንተ ዘይተሳማሚዕካ፡ ግዜ ስንብት እንተ ወሓደ ሓደ ወርሒ እዩ፡ ከምኡ’ውን ካብቲ ስንብት ዝተዋህበሉ ዝቕጽል ወርሒ ቀዳማይ መዓልቲ ይጅምር። ንነዊሕ ግዜ ሰሪሕካ እንተ ኾይንካ፡ እቲ ግዜ ይነውሕ፦

ኣብ ምሉእ ግዜ ስንብት ደሞዝ ናይ ምርካብ መሰል ኣለካ።

ስንብት ወይ ህጹጽ ስንብት – ፍልልዮም እንታይ እዩ?

ኣብ መንጎ ስንብት ከምኡ’ውን ህጹጽ ስንብት ፍልልይ ኣሎ። ኣብ ልሙድ ስንብት፡ ኣብ ግዜ ስንብት ስራሕካን ደሞዝካን ትሕዙ። ህጹጽ ስንብት (§ 15-14) ማለት ብዘይ ደሞዝ ብቕጽበት ክትወጽእ ማለት እዩ – እዚ ግን ብጽኑዕ ግህሰት ግቡእ ወይ ከቢድ ጉድለት ጥራይ እዩ ፍቑድ። ዘይቅኑዕ ህጹጽ ስንብት ከምዘይሰርሕ ክፍለጥን ካሕሳ ክህበካን ይኽእል።

ምስቲ ስንብት ተቓዊምካ ዲኻ? ክትዝክሮም ዘለካ ግዜ ገደባት

እቲ ስንብት ፍትሓዊ ከምዘይኮነ እንተ ተሰሚዑካ፡ ቀልጢፍካ ስጉምቲ ክትወስድ ኣለካ፦

• ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ብጽሑፍ ዘተ ሕተት (§ 17-3)። ወሃብ ስራሕ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን እቲ ርክብ ከካይድ ኣለዎ።
• ስራሕካ ክምለሰልካ እንተ ደሊኻ ኣብ ውሽጢ ሸሞንተ ሰሙን፡ ወይ ካሕሳ ጥራይ እንተ ሓቲትካ ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ኣዋርሕ፡ ክሲ መስርት (§ 17-4)።

ነቲ ግዜ ገደብ ክሳብ ዘኽበርካዮ፡ ኣብ ስራሕካ ናይ ምጽናሕ መሰል ኣለካ – ማለት እቲ ጉዳይ ክሳብ ዝውዳእ ብደሞዝ ስራሕ ናይ ምቕጻል መሰል ኣለካ (§ 15-11)። እዚ መሰል እዚ ኣብ ህጹጽ ስንብት ወይ ኣብ ናይ ፈተነ ግዜ ብቐጥታ ኣይምልከትን እዩ።

ተወሳኺ ሓለዋ ኣብ ግዜ ሕማም፡ ጥንስን ፍቓድን

ኣብ ገለ ኩነታት ፍሉይ ሓለዋ ኣለካ። ሓሚምካ እንተ ኾይንካ፡ ኣብ ቀዳሞት ዓሰርተው ክልተ ኣዋርሕ ብምኽንያት እቲ ሕማም ክትሰናበት ኣይትኽእልን ኢኻ (§ 15-8)። ጥኑስቲ ወይ ኣብ ናይ ወላዲ ፍቓድ እንተ ኾይንካ፡ በዚ ምኽንያት እዚ ክትሰናበት ኣይትኽእልን ኢኻ (§ 15-9)። ኣብዞም ኵነታት እዚኦም፡ ወሃብ ስራሕ እቲ ስንብት ካልእ ቅኑዕ ምኽንያት ከምዘለዎ ከረጋግጽ ኣለዎ።

ድሕሪ ስንብት፦ ምስክር ወረቐት፡ ቅድሚት መሰልን ገንዘብን

ስራሕካ ምስ ወዳእካ፡ ስም፡ ዕለተ ልደት፡ እንታይ ከምዝሰራሕካን ንኽንደይ ግዜ ከምዝሰራሕካን ዝሓዘት ብጽሑፍ ናይ መደምደምታ ምስክር ወረቐት ናይ ምርካብ መሰል ኣለካ (§ 15-15)።

ብምኽንያት ምንካይ ሰራሕተኛታት እንተ ተሰናቢትካ፡ እንተ ወሓደ ዓሰርተው ክልተ ኣዋርሕ ተቖጺርካ እንተ ኔርካ፡ ድሕሪ ምውዳእ ግዜ ስንብትካ ንሓደ ዓመት ኣብታ ትካል ንሓድሽ ስራሕ ቅድሚት መሰል ክህልወካ ይኽእል (§ 14-2)።

ብዘይ ጌጋኻ ስራሕካ እንተ ጠፊኡካ፡ ብተመሓሓሪ ብዘይ ተወሳኺ ናይ ምጽባይ ግዜ ካብ NAV ዝወሃብ ናይ ስራሕ ኣልቦነት ገንዘብ ናይ ምርካብ መሰል ኣለካ። ብዘይ ግቡእ ምኽንያት ባዕልኻ ስራሕካ እንተ ገዲፍካ ግን፡ ነዊሕ ናይ ምጽባይ ግዜ ብዘይ dagpenger ክህልወካ ይኽእል።

እንተ ተሰናቢትካ እንታይ ክትገብር ኣለካ

እንተ ተሰናቢትካ፡ ምግባር ጽቡቕ ዝኸውን እዚ እዩ፦

1. ስንብት ብጽሑፍ ክወሃበካ ሕተት፡ ከምኡ’ውን ገና ዘይረኸብካዮ እንተ ኾይንካ ብጽሑፍ ዝተገብረ ምኽንያት ሕተት (§ 15-4)።
2. ብቕጽበት ኣይትፈርም – ንኽትሓስበሉ ግዜ ኣለካ።
3. እንተ ተቓዊምካ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ናይ ክልተ ሰሙን ግዜ ገደብ ዘተ ሕተት።
4. ናይ ደሞዝ ወረቐት፡ ውዕል ስራሕ፡ ከምኡ’ውን ኩሉ ምስ ወሃብ ስራሕ ዝገበርካዮ ጽሑፋዊ ርክብ ዓቅብ።
5. ኣብ ግዜኡ ሓገዝ ድለ፡ ንኣብነት ካብ ማሕበር ሰራሕተኛታትካ።

ካበይ ሓገዝ ትረክብ?

ኣባል ናይ ሓደ ማሕበር ሰራሕተኛታት እንተ ኾይንካ፡ ብዙሕ ግዜ ወጻኢታት ጠበቓ ኣብ ጉዳይ ስንብት ትሽፍነልካ እያ። ኣባል እንተ ዘይኮንካ፡ ንመሰል ናጻ ሓገዝ ሕጊ ክህልወካ ይኽእል። ኣብ ክንዲ ምቅላስ ስምምዕ ክትገብር እንተ ሓሲብካ፡ ሓደ ናይ ስንብት ፓኬጅ ኣማራጺ ክኸውን ይኽእል። ኣብ SamfunnPrep ብዛዕባ ናብራ ስራሕን መሰላትካን ኣብ ኖርወይ ተወሳኺ መምርሒታት ክትረክብ ኢኻ።

ሕግታት ናብራ ስራሕ ካብ ትሕዝቶ ትምህርቲ ናይ samfunnskunnskapsprøven እውን ኢዩ። ኣብ SamfunnPrep ብናጻ ክትለማመድን ናብራ ስራሕ ኣብ ኖርወይ ብኸመይ ከምዝሰርሕ ክትመሃርን ትኽእል ኢኻ።