ኖርወይ ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ምምሕዳር ተደሪጋ ኣላ፦ መንግስቲ፣ fylkeskommune እና ኮሙነ። ኩሎም ብተመረጹ ፖለቲከኛታት ይምራሕሉ፣ ግን ሓላፍነቶም ይፈላለ።
ሰለስተ ደረጃታት፣ ሓንቲ ዲሞክራሲ
ኣብ ኖርወይ ፖለቲካዊ ውሳነታት ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ይግበሩ። መንግስቲ ሃገራዊ ደረጃ እዩ። Fylkeskommune ክልላዊ ደረጃ እዩ። ኮሙነ ከኣ ናይ ከባቢ ደረጃ እዩ፣ ንነበርቲ ዝቐረበ።
ናይ ፈተና ቁልፊ ነጥቢ እዚ እዩ፦ መንግስቲ፣ fylkeskommuner እና ኮሙነታት ኩሎም ብተመረጹ ፖለቲከኛታት ይመሓደሩ። ሰባት ኣብ ምርጫ ይመርጹ፣ ፖለቲከኛታት ፖሊሲን ባጀትን ይውስኑ። ሰራሕተኛታት ከኣ ውሳነታት ይፍጽሙ። እዚ ዲሞክራሲ ኣብ ኖርወይ ኣብ ሰለስተ ደረጃታት እዩ።
ክሳብ 28 ሰነ 2026 ኖርወይ 356 ኮሙነታት፣ 15 fylker/fylkeskommuner እና ሓንቲ መንግስቲ ኣለዋ። ክፍሊ ፊልከ 1 ጥሪ 2024 ተቐዪሩ፣ ቅድሚኡ ዝተዋሃዱ ፊልከታት እንደገና ተፈላለዩ።
| ደረጃ | ዝተመርጸ ኣካል | ልሙዳት ጉዳያት |
|---|---|---|
| መንግስቲ | Stortinget | ሕጊ፣ ባጀት፣ መከላኸሊ፣ ወጻኢ ፖሊሲ |
| Fylkeskommune | Fylkestinget | ላዕለዋይ ማእከላይ ትምህርቲ፣ መጓዓዝያ፣ ሕክምና ስኒ |
| ኮሙነ | Kommunestyret | መዋእለ ህጻናት፣ ቤት ትምህርቲ 1-10፣ ማይ፣ ፍሳሽ፣ ጎሓፍ |
ንፈተና ምስ ትዳሎ፣ መን ሕጊ ይገብር፣ መን ኣገልግሎት ይሕዝ፣ ኣብ መዓልታዊ ህይወት መን ትረክብ ብፍላይ ፍለጥ። ንነበርቲ ትኽክለኛ መራኸቢ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ።
ሓላፍነት መንግስቲ፦ ሃገራዊ ደረጃ
መንግስቲ ንምሉእ ሃገር ዝምልከቱ ውሳነታት ይገብር። Stortinget ሕጊን ባጀት መንግስትን የጽድቕ። መንግስትን ምምሕዳርን ፖሊሲ ይፍጽሙ። Stortinget ሕጊ የጽድቕ ምስ ትነብብ፣ መሰረታዊ መዋቕር ብዙሕ ግዜ ሃገራዊ እዩ ማለት እዩ።
መንግስቲ ንመከላኸሊ፣ ወጻኢ ፖሊሲ፣ ፖሊስ፣ ቤት ፍርዲ፣ ሃገራዊ ሕግታትን መደብ ትምህርትን፣ UDI፣ Skatteetaten፣ ግብሪ፣ ብዙሕ ክፋል NAV ክፍሊታትን ጡረታን፣ ባቡርን ሃገራዊ መጓዓዝያን ሓላፊ እዩ።
ሓላፍነት fylkeskommune፦ ክልላዊ ደረጃ
Fylkeskommune ኣብ መንግስትን ኮሙነን መንጎ እዩ። ንሓንቲ ኮሙነ ብበይና ዓቢ ወይ ክልላዊ ዝኾኑ ስራሕቲ ይሰርሕ።
ቀንዲ ስራሕቲ videregående opplæring፣ ክልላዊ መጓዓዝያ፣ መንገዲታት fylke፣ ሕክምና ስኒ ንህጻናትን መንእሰያትን፣ ክልላዊ ልምዓት፣ ባህሊን ውጥንን እዮም። Videregående opplæring ሓላፍነት fylkeskommune እዩ፣ ናይ ኮሙነ ወይ ናይ መንግስቲ ብቐጥታ ኣይኮነን።
ሓላፍነት ኮሙነ፦ ንነበርቲ ዝቐረበ
ኮሙነ ኣብ መዓልታዊ ህይወት ብዙሕ ግዜ ትረኽቦ። ንህጻናት፣ ስድራ፣ ጥዕና፣ መንበሪ፣ ናይ ከባቢ መንገዲን ቴክኒካዊ ኣገልግሎትን ሓላፊ እዩ።
ኮሙነ ንመዋእለ ህጻናት፣ ቤት ትምህርቲ 1-10፣ fastlege፣ helsestasjon፣ ናይ ገዛ ክንክን፣ ናይ እርጋን ቤት፣ ኮሙናዊ barnevern፣ ቁጠባዊ ማሕበራዊ ሓገዝ ብ NAV፣ ማይ፣ ፍሳሽን ጎሓፍን ሓላፊ እዩ። ጎሓፍ፣ ማይን ፍሳሽን ሓላፍነት ኮሙነ እዩ፣ ናይ መንግስቲ ኣይኮነን። ብዛዕባ ማሕበራዊ ሓገዝን NAVን ተወሳኺ ኣንብብ።
ስራሕቲ ግን ክተኣሳሰሩ ይኽእሉ። መንግስቲ ሕጊ ክውስን ይኽእል፣ ኮሙነ ንኣገልግሎት ሓላፊ ይኸውን፣ Statsforvalteren ድማ ክቆጻጸር ወይ ገለ ጥርዓናት ክርኢ ይኽእል። ስለዚ ካብ ትኽክለኛ ቦታ እኳ እንተጀመርካ፣ ናብ ካልእ ደረጃ ክትምራሕ ትኽእል።
ፖለቲከኛታት ከመይ ይምረጹ
ኩሎም ሰለስተ ደረጃታት ተመረጽቲ ፖለቲከኛታት ኣለዎም። Stortinget 169 ወከልቲ ኣለዎ፣ ኣብ ኩሉ 4 ዓመት ይምረጹ። ብመሰረት Valgdirektoratet ቀጻሊ ምርጫ Stortinget ኣብ መስከረም 2029 እዩ።
Kommunestyret እና fylkestinget ኣብ ናይ ከባቢ ምርጫ ይምረጹ። ዝሓለፈ ምርጫ 2023 ነበረ፣ ቀጻሊ 2027 እዩ። ፖለቲከኛታት ባጀትን ቅድሚያታትን ይውስኑ፣ ምምሕዳር ከኣ ይፍጽም።
ሓገዝ ምስ ትደሊ ትኽክለኛ ደረጃ ከመይ ትረክብ
ካብ ጸገምካ ጀምር፦ መዋእለ ህጻናት፣ ቤት ትምህርቲ 1-10፣ helsestasjon፣ ጎሓፍ፣ ማይ ወይ ፍሳሽ - ኮሙነ። ላዕለዋይ ማእከላይ ትምህርቲ፣ ናይ ትምህርቲ መጓዓዝያ ካርድ ወይ ክልላዊ ባስ/ጀልባ - fylkeskommune። ፓስፖርት ወይ ፖሊስ - ፖሊስ። ግብሪ - Skatteetaten። መንበሪ፣ ዜግነት ወይ ስድራ ምጥርናፍ - UDI። ክፍሊታት ወይ ጡረታ - NAV። introduksjonsprogrammet ብተግባር ኮሙናዊ እዩ፣ ግን ኣብ ሃገራዊ ሕግታትን ምወላን ይተኣሳሰር።
