መደብ ክታበት ቆልዑ፦ ኣብ ኖርወይ ንቘልዑ ናጻ ክታበት

መደብ ክታበት ቆልዑ (barnevaksinasjonsprogrammet) ኣብ ኖርወይ ንዘሎ ነፍሲ ወከፍ ቆልዓ፡ ካብ 6 ሰሙን ዕድመ ክሳዕ 10ይ ክፍሊ ቤት ትምህርቲ፡ ኣንጻር 12 ሕማማት ናጻ ክታበት ይህብ። እዚ ክታበት ኣብ ማእከል ጥዕና ቆልዑ (helsestasjon) ከምኡ’ውን ብነርስ ቤት ትምህርቲ (helsesykepleier) ይወሃብ። እቲ መደብ ብወለንታ እዩ፡ ግን ብጽኑዕ ይምከር – ካብ 10 ቆልዑ ልዕሊ 9 ይሳተፉ።

መደብ ክታበት ቆልዑ እንታይ እዩ?

መደብ ክታበት ቆልዑ ኣብ ኖርወይ ንዝቕመጡ ኹሎም ቆልዑን መንእሰያትን ክሳዕ 20 ዓመት ዝወሃብ ናጻ ኣገልግሎት እዩ። ኣንጻር 12 ከበድቲ ሕማማት ይከላኸል፦ ሮታቫይረስ፡ ዲፍተሪያ፡ ቴታነስ፡ ሰዓል (kikhoste)፡ ፖሊዮ፡ ረኽሲ Hib፡ ሄፓታይተስ B፡ ሕማም ፐነሞኮከስ፡ ንፍዮ (meslinger)፡ ጔንፍዓት (kusma)፡ ሩበላ (røde hunder)፡ ከምኡ’ውን HPV (ናይ ሰብ ፓፒሎማ ቫይረስ)።

እቲ መደብ ብሚኒስትሪ ጥዕናን ክንክንን፡ ብምኽሪ ናይ ኖርወይ ኢንስቲትዩት ህዝባዊ ጥዕና (FHI) ይውሰን። እቲ ክታበት ኣብ ክልተ ቦታታት ይወሃብ፦

• ቆልዓ ንእሽቶ ከሎ ኣብ helsestasjon (ማእከል ጥዕና ቆልዑ) (ካብ 6 ሰሙን ክሳዕ ዕድመ ቤት ትምህርቲ)።
• ካብ ቀዳማይ ክሳዕ ማእከላይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ፡ ብነርስ ቤት ትምህርቲ (skolehelsetjenesten፡ ኣገልግሎት ጥዕና ቤት ትምህርቲ)።

ከም ናይ ሓኪም ስድራቤት (fastlege) ባዕልኻ ቆጸራ ክትሕዝ ኣየድልየካን – helsestasjon ከምኡ’ውን ቤት ትምህርቲ ነቲ ቆልዓ ከም ካላንደር ይጽውዕዎ። ኣገልግሎታት ጥዕና ብኸመይ ከም ዝተኣሳሰሩ ኣብ መምርሒ ስርዓት ጥዕና ኖርወይ ኣንብብ።

ካላንደር ክታበት፦ ኣየኖት ክታበታትን መዓስን

እቲ ክታበት ብቐዋሚ መደብ ይወሃብ። እቲ ቀዳማይ ክታበት ኣብ 6 ሰሙን ዕድመ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ድማ ኣብ 10ይ ክፍሊ ይወሃብ። እዚ ካላንደር ናይ 2026 እዩ፦

መብዛሕትኡ ክታበት ኣንጻር ዲፍተሪያ፡ ቴታነስ፡ ሰዓል፡ ፖሊዮ፡ Hib ከምኡ’ውን ሄፓታይተስ B ከም ሓደ ዝተወሃሃደ ክታበት ይወሃብ – ማለት ሓደ መርፍእ እምበር ሽዱሽተ ኣይኮነን። ካብ 2018/2019 ጀሚሩ እቲ ናይ HPV ክታበት ኣብ 7ይ ክፍሊ ንኣዋልድን ኣወዳትን ክልቲኦም ይወሃብ፡ ምኽንያቱ እቲ ቫይረስ ኣብ ክልቲኡ ጾታ ብዙሕ ዓይነት ካንሰር ክፈጥር ስለ ዝኽእል።

ናጻን ብወለንታን – ግን ብጽኑዕ ዝምከር

ኣብ ኖርወይ ኩሉ ክታበት ብወለንታ እዩ። ካብ 16 ዓመት ንታሕቲ ንዘለዉ ቆልዑ፡ ክታበት ቅድሚ ምሃቡ ወለዲ ወይ ኣላዪ ክሰማምዑ ኣለዎም። ፈጺምካ ኣይትግደድን፡ እንተ ኣበኻ ድማ ዝኾነ መቕጻዕቲ ወይ መግደርቲ የለን።

ብተወሳኺ እቲ መደብ ናጻ እዩ፡ ሰበ-ስልጣን ጥዕና ድማ ብጽኑዕ ይመኽርዎ። እቲ ተሳትፎ ኣዝዩ ልዑል እዩ፦ ኣብ 2025 እቲ ሓፈሻዊ ሸፈነ ክታበት ኣብ ናይ 2 ዓመት ቆልዑ ኣብ ሃገር ደረጃ 92% ነይሩ፡ ካብ ቆልዑ ልዕሊ 95% ድማ ናይ MMR ክታበት ወሲዶም (ከም ጸብጻብ FHI ናይ 2025)። እዚ ልዑል ሸፈነ እዩ ንኖርወይ ንፍዮ፡ ሩበላን ፖሊዮን ከም ቀዋሚ ሕማማት ካብ ሃገር ከተጥፍኦ ዘኽኣላ።

ብዙሓት ምስ ዝኽተቡ፡ እቶም ክኽተቡ ዘይክእሉ ውሑዳት’ውን ይዕቀቡ – ንኣብነት ሓደሽቲ ዝተወልዱ ህጻናት ወይ ከበድቲ ሕማም ዘለዎም ቆልዑ። እዚ መጓሰዊ ምክልኻል (herd immunity) ይብሃል።

ናብ ኖርወይ ዝመጹ ቆልዑ፦ መማልኢ ክታበት

ቆልዓኻ ካብ ካልእ ሃገር ዘይተኸትበ ወይ ብኸፊል ዝተኸትበ ኮይኑ ድዩ መጺኡ? ሽዑ እቲ ቆልዓ እቲ ዝጎደለ ክታበት ብናጻ ክመልኦ መሰል ኣለዎ – ስለምንታይ ከም ዝጎደለ ብዘየገድስ። እዚ መማልኢ ክታበት (innhentingsvaksinasjon) ይብሃል።

ከመይ ከም ዝሰርሕ፦

• ብዛዕባ ናይ ቀደም ክታበታት ዘሎካ ኹሉ ሰነዳት ሕዝ (ካርድ ክታበት ወይ ካብ ዓድኻ ዝመጹ ወረቐታት)።
• helsestasjon ወይ ኣገልግሎት ጥዕና ቤት ትምህርቲ ኣብቲ ቆልዓ ቅድሚ ሕጂ ዝወሰዶ ተመርኲሱ፡ ምስ ናይ ኖርወይ መደብ ዝሰማማዕ ውልቃዊ መደብ የዳሉ።
• ሰነዳት እንተ ጎዲሉካ ጸገም የለን – ሰራሕተኛታት ጥዕና ካብ ሓደ ዶዝ ምጉዳል ሓደ ዶዝ ምብዛሕ ይመርጹ፡ ምኽንያቱ ተወሳኺ ዶዝ ሳሕቲ እዩ ጉድኣት ዘምጽእ።

helsestasjon ኣብ ኮሙንካ ክትረኽቦ ትኽእል፡ ናይ ቤት ትምህርቲ ዕድመ ዘለዎም ቆልዑ ድማ ብኣገልግሎት ጥዕና ቤት ትምህርቲ ሓገዝ ክረኽቡ ይኽእሉ። እታ ስድራ ሓኪም ስድራቤት’ውን እንተ ኣድልይዋ፡ ኣብ መንጎ ሓኪም ስድራቤት፡ ህጹጽ ረዳት ሕክምናን ሆስፒታልን ዘሎ ፍልልይ ርአ።

ካርድ ክታበት ቆልዓኻ ኣበይ ትረኽቦ?

ኣብ ኖርወይ ዝወሃብ ኩሉ ክታበት ኣብቲ ሃገራዊ መዝገብ ክታበት SYSVAK ይምዝገብ። ናይ ቆልዓኻ ክታበታት ከምዚ ክትርኢ ትኽእል፦

• ብ BankID ናብ helsenorge.no እቶ – ካርድ ክታበት ቆልዓኻ ኣብኡ ኣሎ።
• እቲ ክታበታት ኣብ kjernejournal (መሰረታዊ ሕክምናዊ መዝገብ) ዝሰራሕተኛታት ጥዕና ዝጥቀሙሉ’ውን ይርአ።

ወለዲ ንትሕቲ 16 ዓመት ቆልዑ ናብ ካርድ ክታበት ክኣትዉ ይኽእሉ። እዚ ካርዲ እንተ ግዒዝኩም፡ helsestasjon እንተ ቀየርኩም ወይ ክትጓዓዙ እንተ ኴንኩም ጠቓሚ እዩ። እቲ ቆልዓ ቤት ትምህርቲ ወይ መዋእለ ህጻናት ክጅምር እንተ ኾይኑ፡ ቅሩብ ሓበሬታ ምድላው ጽቡቕ እዩ – ብዛዕባ ስርዓት ቤት ትምህርቲ ኖርወይ ዝያዳ ኣንብብ።

ልሙዳት ስክፍታታት – ብሓጺሩ ብዛዕባ ክታበት

ክታበት ውሑስ ድዩ ኢልካ ምሕታት ፍጹም ንቡር እዩ። ክሕግዙ ዝኽእሉ ገለ ሓቅታት፦

• ጎድናዊ ሳዕቤናት መብዛሕትኡ ግዜ ቀለልቲ እዮምን ይሓልፉን፦ ኣብ ቦታ መርፍእ ቅሩብ ቃንዛ፡ ቀሊል ረስኒ፡ ወይ እቲ ቆልዓ ንሓደ መዓልቲ ቅሩብ ምድኻም።
• እቲ ናይ መደብ ክታበታት ብጥንቃቐ ዝተፈተነ እዩ፡ FHI ድማ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ብቐረባ ይከታተሎ።
• እቲ MMR ክታበት ኦቲዝም የስዕብ ዝብል ኣበሃህላ ኣብ ብዙሕ ዓበይቲ መጽናዕትታት ብምሉእ ተነጺጉ እዩ።

እንተ ዘይተረጋጊጽካ፡ ምስ ነርስ helsestasjon ወይ ምስ ሓኪም ስድራቤትካ ክትዘራረብ ትኽእል። ቅድሚ ምውሳንካ ንሕቶታትካ ብሓጎስ ይምልሱ – እቲ ዕላማ ኣብ ምርጫኻ ርግጸኛ ክትከውን እዩ።

FHI ነቲ መደብ ምስፋሕ’ውን ይግምግም ኣሎ፦ ኣብ ጥሪ 2026 እቲ ኢንስቲትዩት ናብ ሚኒስትሪ ጥዕናን ክንክንን ክታበት ኣንጻር ቫሪሰላ (vannkopper) ናብ መደብ ክታበት ቆልዑ ንኽኣቱ ምኽሪ ሰዲዱ። ክሳዕ ሕጂ ኣይኣተወን፡ ግን ክመጽእ ይኽእል እዩ።