Ilmahaagu ma leeyahay xasaasiyad cunto? Ku heshiiya cunto ammaan ah, qorshe qoran iyo caawinta dawooyinka ka hor bilowga xannaanada, dugsiga ama SFO. Shaqaaluhu waa inay yaqaaniin habraacyada, xitaa safarrada. Marka laga shakiyo anafilaksis, oo ah falcelin xasaasiyadeed oo daran, wac 113.
Maxaad sheegtaa ka hor inta ilmuhu bilaabin?
U sheeg maamulaha xannaanada ama maamulka dugsiga waxa ilmuhu u adkaysan karin iyo caawinta uu u baahan yahay. Codso kulan ka hor bilowga ama beddelka kooxda. SFO waa skolefritidsordningen, adeegga daryeelka ka hor iyo ka dib waqtiga dugsiga. Qorshaha ku dara SFO haddii ilmuhu tago.
Xasaasiyadda cuntada iyo u-adkaysan la'aanta cuntadu waa laba xaaladood oo kala duwan. Marka xasaasiyad jirto, ilmuhu waa inuu gebi ahaanba ka fogaadaa cuntada uu ka falceliyo. U-adkaysan la'aanta, inta badan waxaa ku filan in qadarka la xaddido. Raaca ogaanshaha caafimaad ee ilmaha iyo talada dhakhtarka, sida Helsenorge u sharaxdo farqiga.
Dhakhtarka ka codso inuu qoraal ku sharaxo xasaasiyadda, falcelinta iyo daaweynta. Helsedirektoratet waxay ku talinaysaa qiimayn faahfaahsan, doorbid ahaan dhakhtar aqoon xasaasiyadeed leh. Xeerarka iyo talooyinka hagahan waxaa la hubiyey 7 Oktoobar 2026.
Kulanka waxaad ugu diyaar garoobi kartaa saddex su'aalood: Maxaa lagu heshiiyey? Yaa hawsha qabanaya? Sidee shaqaalaha kale ku ogaanayaan? Sheeg haddii aad u baahan tahay turjubaan. Akhri turjubaanka xannaanada iyo dugsiga.
Maxaa ku jira qorshaha qoran?
Waxaa fiican in qorshuhu qof weyn u fududeeyo helidda xogta ilmaha iyo tallaabada saxda ah. Min matallergi, «Xasaasiyaddayda cuntada», waa foom ay diyaariyeen khubarada neefta iyo xasaasiyadda. Waxaa ku yaal meel lagu qoro xogtan:
| Xogta | Waxa aad buuxinaysaan |
|---|---|
| Cunto iyo falcelin | Waxa ilmuhu ka falceliyo, calaamadaha iyo qiyaastii goorta ay bilaabmaan |
| Daaweyn | Dawooyinka iyo tallaabooyinka dhakhtarku ilmaha u go'aamiyey |
| Arrimaha wax ku oolka ah | Halka dawooyinku yaallaan iyo waxa safarka loo diyaariyo |
| Xiriir iyo xaqiijin | Taleefannada waalidka, kooxda ama fasalka iyo caddeynta dhakhtarka |
Isticmaala foomka Helse Bergen iyo xogta Min matallergi. Foomka waxaa lagu buuxin karaa dijitaal, waa la kaydin karaa lana daabici karaa. Qorshaha ku qora taariikhda. Waxay fududaynaysaa garashada nooca aad isticmaalaysaan.
Qorshaha la mara dadka ilmaha caawinaya. Caddeeya halka uu yaallo iyo sida shaqaalaha beddelka ahi u helayaan xogta lagama maarmaanka ah. Cusboonaysiiya marka baahida ilmaha ama daaweyntu is beddesho. Qorshe guriga keliya yaal wax badan ma taro marka ilmuhu dugsiga joogo.
Sidee ilmuhu ku helaa cunto ammaan ah?
Ku heshiiya waxa ilmuhu cuni karo iyo sida dadka waaweyni cuntada ula tacaalayaan. Talooyinka Helsedirektoratet ee cuntooyinka xannaanada waxay sharaxaan waafajinta, xogta qoran iyo habraacyada wanaagsan.
Qayb yar oo isla cuntada ah ayaa ilmaha loo waafajin karaa. Mararka qaarkood saxanka oo dhan ayaa la waafajin karaa si dhammaan ay isku cunto u cunaan. Waxaa fiican in ilmuhu helo cunto nafaqo leh oo uu ka qayb qaato waqtiga cuntada. Ka saaridda kooxo cunto oo dhan waxay yareyn kartaa kala duwanaanta cuntada.
Caddeeya cidda akhrinaysa maaddooyinka, nadiifinaysa hadhaaga cuntada oo hubinaysa in carruurtu aanay cunto isku beddelin. Qalab nadiif ah iyo gacmo-dhaqashada cuntada ka hor iyo ka dib waxay ka hortagaan faafidda cuntada ilmuhu ka falceliyo. Isla habraacyadaas ayaa safarradana loo baahan yahay.
Caanaha aan lactose lahayn ammaan uma aha xasaasiyadda borotiinka caanaha. Lactose iyo borotiinka caanuhu waa kala duwan yihiin. Ku heshiiya beddello ku habboon baahida ilmaha.
Dugsiga waxaa sidoo kale lagu talinayaa cunto ay ardayda xasaasiyadda leh ka qayb qaadan karaan oo leh nafaqo u dhiganta tan kuwa kale. Tani waxay ku qoran tahay hagidda cuntada iyo waqtiyada cuntada ee dugsiga hoose iyo SFO. Taladani keligeed ma aha xeer sharci ahaan waajib ah.
Weydiiya sidoo kale dhalashooyinka, cunto-karinta casharrada iyo cuntada safarrada. Caddeeya cidda hubinaysa badeecad cusub marka liiska cuntadu is beddelo. Sidaas xal ayaad u heli kartaan cuntada ka hor, iyadoon ilmuhu keligiis xaaladda oo dhan sharaxin.
Xannaanada ama dugsiga oo dhan ma inay lawska mamnuucaan baa?
Maya. Helsedirektoratet guud ahaan kuma taliso mamnuucid guud oo cuntooyin gaar ah. Tallaabooyinku waa inay ku habboon yihiin ilmaha gaarka ah.
Carruurta ugu yar, mamnuucid koox ama qayb gaar ah ayaa haddana lagama maarmaan noqon karta. Waa inay ku salaysnaataa qiimayn dhakhtar aqoon xasaasiyadeed leh, ku habboonaataa korriinka iyo baahida ilmaha, sannad walbana waalidka lala qiimeeyaa. Eeg talooyinka qaranka ee xasaasiyadda cuntada, oo la cusboonaysiiyey Juun 2026.
Yaa ilmaha ka caawiya dawooyinka?
Dugsigu waa inuu kula shaqeeyo marka ilmuhu aanu keligiis masuul ka noqon karin dawooyinka lagama maarmaanka ah. Degmada ama maamulka gobolka, waalidka iyo shaqaalaha caafimaadku waa inay qiimeeyaan in shaqaalaha dugsigu caawinta si ammaan ah u bixin karaan ama ay tahay in shaqaalaha caafimaadku bixiyaan.
Caawinta dawooyinku waxay qayb ka tahay daryeelka lagama maarmaanka ah ee dugsiga. Ma aha qayb ka mid ah go'aan caawimo shakhsiyeed ama waafajin kale oo gaar ah oo ku salaysan opplæringsloven, sharciga waxbarashada, §§ 11-4 ilaa 11-6. Eeg hagidda Utdanningsdirektoratet ee daryeelka iyo dawooyinka.
Xannaanada, caawinta dawooyinku waxay ku salaysnaanaysaa heshiis gaar ah oo waalidka lala galo marka dhakhtarku qiimeeyo inaan hawshu u baahnayn aqoon xirfadeed caafimaad. Habraacyada qaranka ee siinta dawooyinka waxay sharaxaan farqigan iyo tusaalooyin heshiisyo. Tusaalooyinku waa qalab caawinaya, ee ma aha hal foom oo qof walba waajib ku ah.
Ku heshiiya xogta, tababarka, kaydinta, siinta dawooyinka iyo dabagalka. Dhakhtarka ka codsada hagid cad oo daaweynta ilmaha ah. Waxaa fiican in ilmuhu wada hadalka ka qayb qaato inta suurtagalka ah. Masuuliyadda dadka waaweyn waa inay caddahay; ma aha inay ku xirnaato in ilmuhu wax walba xasuusto.
Maxaad samaysaan marka falcelintu daran tahay?
Isla markiiba waca 113 marka laga shakiyo anafilaksis, oo ah falcelin xasaasiyadeed oo daran. Falcelintu si degdeg ah ayay u kobci kartaa. Neefsasho adag, cunaha oo ciriiri noqda, wareer ama calaamado qaybo badan oo jirka ah ayaa tilmaamo noqon kara. Eeg xogta Helsenorge ee shoogga xasaasiyadda.
Qorshaha caafimaad ee ilmaha iyo tababarka dhakhtarka ayaa hagaya isticmaalka qalinka adrenaline ee loo qoray. Shaqaaluhu waa inay yaqaannaan sida qalinka ilmaha loo isticmaalo. Ha sugin in waalidku yimaado ka hor bilowga caawinta degdegga ah.
Xasaasiyadda cuntada ee daran, Helsedirektoratet waxay ku talinaysaa in laba qalin adrenaline la heli karo, safarradana sidoo kale. Caddeeya halka ay yaallaan iyo cidda qaadaysa. Tani si toos ah uma khusayso dhammaan carruurta xasaasiyadda leh.
Maxaad samaysaa haddii habraacyadu shaqayn waayaan?
Marka hore dhibaatada kala hadal xannaanada ama dugsiga. Qor waxa dhacay, baahida ilmaha iyo waxa aad rabto inay dabagalaan. Codso jawaab iyo dib-u-eegidda habraacyada.
Milkiiluhu wuxuu mas'uul ka yahay khayraadka lagama maarmaanka ah. Hay'addu waa inay leedahay diyaar-garow xaalado degdeg ah, shaqaale yaqaan gargaarka degdegga ah iyo qalab si habboon loo dhigay. Waa inay sidoo kale leedahay habraacyo lagu ogaado laguna saxo khaladaadka. Shuruuduhu waxay ku jiraan forskrift om helse og miljø i barnehager, skoler og skolefritidsordninger, xeerka caafimaadka iyo deegaanka xannaanada, dugsiga iyo SFO, §§ 3, 14 iyo 18.
Haddii fariintaada aan lagu dabagalin muddo macquul ah, waxaad la xiriiri kartaa degmada oo ah maamulka kormeerka. Degmadu waa inay tixgelisaa dabagal iyada oo kormeer samaynaysa. Go'aannada degmada ee xeerarkan waxaa looga caban karaa Statsforvalteren, wakiilka dawladda ee gobolka; eeg §§ 20 iyo 21. Tani waa waddo gaar ah oo su'aalaha caafimaadka iyo deegaanka ah.
Qorshaha xasaasiyaddu wuxuu khuseeyaa badbaadada maalinlaha ah ee ilmaha. Cudur faafa marka uu jiro, sidoo kale isticmaal hagaha goorta ilmaha xanuunsan guriga laga hayo xannaanada. Caawiyeyaal kale oo nolol maalmeedka ah waxaad ka helaysaa liiska qalabka SamfunnPrep.
