Marka digniin karkarinta biyaha jirto, waa inaad biyaha karkarisaa ka hor intaadan cabin ama ugu isticmaalin cadayga iyo cunto aan la karkarin doonin. Akhri cinwaannada iyo talooyinka farriintu khusayso. Isticmaal biyo la karkariyey ama biyo dhalo ku jira oo ammaan ah ilaa digniintu dhammaato sida farriinta bixiyaha biyuhu sheegto.
Maxaad ka hubisaa farriinta?
Hubi cidda soo dirtay, aagga iyo waxa aad samaynayso. Digniinta karkarintu waxay noqon kartaa tallaabo taxaddar ah iyadoo aan wasakhaynta la xaqiijin. Haddana waxaa fiican inaad talada raacdo.
Bixiyaha biyaha (vannverket) waa hay'adda ama shirkadda biyaha keenta. Waxay noqon kartaa degmada ama bixiye kale. Farriimaha waxaa lagu isticmaalaa ereyada «kokeanbefaling» oo ah talo karkarin iyo «kokepåbud» oo ah amar karkarin. Akhri qoraalka oo dhan, cinwaanka keliya ha akhrin. Sharaxaadda Oslo kommune waxay muujinaysaa in digniinuhu khusayn karaan aag kooban oo khariidadda ku yaal.
Waxaa habboon inaad qorto:
- Cinwaankaygu ma ku jiraa aagga?
- Goorma ayay farriintu dhaqan gelaysaa?
- Ma digniin karkarin baa mise farriin ah in aan biyaha la isticmaalin?
- Xaggee ka helaa warbixinta xigta iyo xogta xiriirka?
Karkarintu kama saarto wasakhaynta kiimikada, sida Mattilsynet sharaxdo. Haddii farriintu tiraahdo biyaha lama isticmaali karo, waa inaad raacdaa xaddidaaddaas saxda ah. Talada qubayska ama cunto karinta ee hoose ha uga dhigin ka-reebis mamnuucidda isticmaalka.
Talooyinka iyo ilaha maqaalkan waxaa la hubiyey 7 Oktoobar 2026. Farriinta hadda ee biyaha laguu keeno ayaa gurigaaga khusaysa.
Sidee biyaha loo karkariyaa oo loo qaboojiyaa?
Biyaha ha karkaraan si xooggan: waa inay si xooggan u xumboobaan. Isticmaal digsi ama kildhi koronto, ee ha isticmaalin biyo keliya la diiriyey.
Folkehelseinstituttet, oo loo soo gaabiyo FHI, waxay sheegtaa karkarin xooggan oo dhowr ilbiriqsi ah. Mattilsynet waxay sheegtaa hal daqiiqo, iyo in kildhi caadi ah oo is-damisa marka biyuhu si xooggan u karkaraan ay ku filan tahay. Raac tilmaam kasta oo karkarin oo ka sii gaar ah oo digniintaada ku jirta.
Biyaha ha qaboobaan ka hor intaadan cabin. Ha ku darin biyo tuubo oo aan la karkarin si ay dhaqso ugu qaboobaan. FHI waxay ku talisaa in weelka kaydinta marka hore lagu luqluqdo biyo la karkariyey. Biyaha la karkariyey waxaad gelin kartaa qaboojiyaha.
Qaboojinta ama barafayntu biyaha wasakhaysan ammaan kama dhigto. Baraf ku samee biyo la karkariyey. Sidoo kale raac farriinta ku saabsan biyaha iyo barafka aad hore u kaydisay: digniintu waxay sheegi kartaa waqti hore oo lagu saleeyo waxa la tuurayo.
Biyo noocee ah ayaad u isticmaashaa cunto, cabbid iyo caday?
Isticmaal biyo la karkariyey wax kasta oo afka geli kara iyada oo aan mar kale la karkarin. Jadwalku wuxuu ku salaysan yahay talada Bergen kommune ee qoysaska. Wuxuu khuseeyaa digniinaha karkarinta ee caadiga ah, haddii farriintaadu aysan lahayn talo ka adag.
| Maxaad samaynaysaa? | Biyo noocee ah ayaad isticmaashaa? |
|---|---|
| Cabbid ama cadayashada ilkaha | Biyo la karkariyey oo la qaboojiyey, ama biyo dhalo ku jira oo ammaan ah. |
| Qasidda cabbidda casiirka cufan ama cunto iyo cabbid kale | Biyo la karkariyey marka isku darka aan dabadeed la karkarin doonin. |
| Dhaqidda saladh, miro ama khudaar ceeriin lagu cuno | Biyo la karkariyey oo la qaboojiyey. |
| Samaynta baraf | Biyo marka hore la karkariyey. |
| Cunto biyo lagu kariyo | Biyo aan la karkarin waa la isticmaali karaa haddii ay karkaraan inta cuntada la diyaarinayo, haddii digniintu aanay wax ka adag sheegin. |
Waxaa fiican inaad biyo la karkariyey dhigto jikada iyo meelaha burushyada ilkaha yaallaan. U sheeg dhammaan dadka guriga weelka ay isticmaalayaan. Habkan wuxuu fududeeyaa raacista digniinta xitaa marka aad mashquulsan tihiin.
Mashiinka qaxwaha ama shaandho ma beddeli karaan karkarinta?
Mashiinka qaxwaha dhibcaha ku sameeya ma beddelo karkarinta. Mattilsynet waxay sharaxdaa in mashiinnadaas aanay biyaha karkarin. Sidaas darteed isticmaal biyo hore loo karkariyey. Mashiinnada qaxwaha kale, Mattilsynet waxay ku talisaa in la weydiiyo iibiyaha.
Shaandho ma baabi'iso digniinta karkarinta. Weydii bixiyaha biyaha haddii aadan hubin.
Ma qubaysan kartaa, dhar dhaqi kartaa oo weel dhaqi kartaa?
Digniin karkarin oo caadi ah marka ay jirto, caadi ahaan waxaad ku qubaysan kartaa oo dhar ku dhaqi kartaa biyo aan la karkarin. Ka fogow liqidda biyaha. Oslo kommune waxay sidoo kale ku talisaa in biyuhu aanay gaarin nabarro furan.
Mattilsynet waxay sheegtaa in carruurta yaryar si gaar ah loo ilaaliyo marka ay qubaysanayaan ama biyo dhex fadhiyaan. Carruurtu waa inaysan ku ciyaarin biyaha qalabka waraabinta beerta ama ku qubaysan barkadaha carruurta inta digniintu jirto.
Gacmaha waxaad ku dhaqi kartaa saabuun iyo biyo aan la karkarin, dabadeedna waad luqluqi kartaa oo qalajin kartaa. Biyo aan la karkarin waxaa sidoo kale loo isticmaali karaa nadiifinta caadiga ah ee guriga. Talooyinkani oggolaansho ma bixiyaan haddii farriintu mamnuucdo isticmaalkaas.
FHI waxay ku talisaa biyo la karkariyey marka weelasha gacanta lagu dhaqo, oo ay ku jirto luqluqashadu, iyo barnaamijka mashiinka weel-dhaqista ee ugu kulul uguna dheer.
Maxaad ka samaysaa caanaha beddelka naaska?
Biyaha caanaha beddelka naasku waa inay ammaan yihiin, budaduna waxay leedahay shuruudo diyaarin oo u gaar ah. Sidaas darteed biyo la karkariyey oo hore u qaboobay kuma filna in budada si ammaan ah loogu qaso.
Talada Helsenorge ee caanaha beddelka naaska waxaa tayadeeda xaqiijiyey Helsedirektoratet. Adeegso gacmo nadiif ah, meel shaqo nadiif ah iyo qalab nadiif ah oo la karkariyey. Biyuhu waa inay ahaadaan ugu yaraan 70 °C marka budada lagu qasayo. Raac qaddarka saxda ah ee budada iyo biyaha ee baakadka ku qoran.
Qabooji isku darka diyaarsan ka hor inta ilmaha la siin. Helsenorge waxay sheegtaa heerkul cabbid oo qiyaastii 37 °C ah. Daboolka dhalada saar inta ay qaboojinayso si biyaha dibaddu aanay u gelin. Ha ku darin biyo aan la karkarin si caanuhu u qaboobaan. Akhri tilmaamaha oo dhan haddii aad diyaarinayso dhowr cunto ama aad caanaha kaydinayso.
Goorma ayaad joojin kartaa karkarinta biyaha?
Jooji marka farriinta bixiyaha biyuhu sheegto in digniintu dhammaatay. In biyuhu saafi u muuqdaan ama derisku joojiyey karkarinta ma aha farriin ka timid bixiyaha.
Sidoo kale akhri haddii digniintu leedahay xad waqti oo cad. Oslo kommune waxay leedahay digniino taxaddar qaarkood oo socda 24 saacadood kuna dhammaada iyada oo aan SMS cusub la soo dirin. Tani waa nidaam maxalli ah, ee ma aha muddada guud ee digniinaha karkarinta biyaha ee Norway.
Digniino kale waxay socdaan ilaa laga qaado. Farriinta Engerdal kommune ee Drevsjø waxay tusaale u tahay in macaamiishu helayaan farriin cusub. Haddii aad shaki qabto, hubi warbixinta ugu dambaysa ee bixiyahaaga biyaha. Dadka kale ee guriga u sheeg marka taladu isbeddesho.
Maxaad samaysaa haddii aad xanuunsato ama biyo ammaan ahi kaa yaraadaan?
Isticmaal biyo dhalo ku jira haddii aadan karkarin karin biyo ku filan. Weydii bixiyaha biyaha in ay jirto meel laga soo qaato biyo cabbid oo ammaan ah, raacna xogta soo qaadashada. Meel maxalli ah oo biyaha laga qaato macnaheedu ma aha in adeeggu meel walba ka jiro.
Bixiyaha biyuhu wuu sharaxi karaa digniinta, laakiin ma go'aamin karo waxa ku xanuunsiiyey.
Helsenorge waxay ku talisaa xiriir dhakhtar haddii aad aad u xanuunsato, aadan dareere caloosha ku hayn karin ama calaamaduhu muddo dheer socdaan. Carruurta yaryar, waayeelka, uurleyda iyo dadka difaacoodu daciif yahay waxaa fiican inay dhakhtar hore ula xiriiraan si loo qiimeeyo. Ka eeg hagaha SamfunnPrep ee dhakhtarka qoyska iyo gargaar degdeg ah xiriirka saxda ah.
U diyaar-garowga go'itaanka biyuhu waa hawl gaar ah. Akhri diyaar-garowga qofka ee xaaladaha degdegga ah Norway marka aad rabto inaad kayd qorshayso ka hor dhacdada xigta.
Maxaa khuseeya shaqada iyo marka aad dadka kale wax siiso?
Wargeli martida iyo isticmaalayaasha kale haddii aad biyo siiso. Ha dhigin mashiin qaxwo ama weel biyo oo la isticmaali karo iyada oo dadku aanay digniinta ogayn.
Haddii aad ka shaqayso cunto ama adeeg cunto, Mattilsynet waxay sheegtaa in aad qiimayso in hawshu ammaan tahay, ay tahay in la xaddido ama la joojiyo. Ka fikir biyaha cuntada, gacmo-dhaqista, nadiifinta iyo weel-dhaqista. Biyo ammaan ah oo meel kale laga helo waxay qayb ka noqon karaan xalka. Weli waxaad mas'uul ka tahay in cuntada aad bixiso ammaan tahay.
Qor xogta xiriirka bixiyaha biyaha iyo meesha aad ka helayso farriimaha adeegga. Liiska qalabka SamfunnPrep wuxuu ururiyaa agab kale oo wax ku ool u ah nolol maalmeedka Norway.
