ስራሕ ክትሓድግ ከለኻ መወዳእታ ሕሳብ፦ ደሞዝን ናይ ዕረፍቲ ገንዘብን

ናይ መወዳእታ ሕሳብ ስራሕ ኣብ መንጎኻን ኣስራሒን ዝግበር መወዳእታ ምጽብጻብ እዩ። ዘይተኸፍለ ደሞዝ፣ ተወሳኺ ክፍሊታት፣ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብን ቅናሳታትን መርምር። ሕጊ ዕረፍቲ ብሓፈሻ ዝተዋህለለ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ ቅድሚ ስራሕ ምሕዳግካ ኣብ መወዳእታ ልሙድ መዓልቲ ደሞዝ ክኽፈል ይብል። ዝርዝር ወረቐት ደሞዝ ሕተት።

ናይ መወዳእታ ሕሳብ እንታይ ከርኢ ኣለዎ?

ኣብ መወዳእታ ሕሳብ ነፍሲ ወከፍ ክፋል በበይኑ ክርአ ኣለዎ። ከምኡ እንተ ኾይኑ ምስ ውዕል ስራሕ፣ ዝርዝር ሰዓታትን ዝሓለፉ ወረቐታት ደሞዝን ከተነጻጽሮ ትኽእል። ናብ ባንክካ ዝኣተወ መጠን ጥራይ ኣይትርአ፤ እዚ ድሕሪ ግብርን ካልእ ቅናሳን ዝተረፈ ጽሩይ መጠን እዩ። ብቅድሚ ግብሪ ደሞዝን ናይ ዕረፍቲ ገንዘብን ጀምር። ናይ SamfunnPrep መምርሒ ወረቐት ደሞዝ ነቲ ፍልልይ ይገልጽ።

ኮሚሽን ወይ ቦነስ ከም ክፍሊት ናይ ውልቃዊ ጻዕሪ እንተ ትረክብ፣ ኣብ መሰረት ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ ክኣቱ ይኽእል። Arbeidstilsynet ግን ናይ ጉዕዞን መንበሪን ቀጥታዊ ወጻኢ ምምላስ ኣብ እቲ መሰረት ከም ዘይኣቱ ይገልጽ። እቲ መሰረት ከመይ ከም ዝተሓስበ እንተ ዘይተረዲኡካ ንሓላፊ ደሞዝ ሕተት።

ስራሕ ክትሓድግ ከለኻ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ መዓስ ይኽፈል?

ሕጊ ዕረፍቲ ኣንቀጽ 11 ሳልሳይ ክፋል ኩሉ ዝተዋህለለ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ ቅድሚ ምውጻእካ ኣብ መወዳእታ ልሙድ መዓልቲ ደሞዝ ክኽፈል ይብል። ክሳብ ሽዑ ክሕሰብ ዘይከኣለ መጠን ምስ መወዳእታ ሕሳብ ደሞዝ ክመጽእ ይኽእል። ናይ ሓባር ስምምዕ ስራሕ ብዛዕባ ግዜ ክፍሊት ፍሉይ ሕጊ ክህልዎ ይኽእል። ኣስራሒ ካልእ ዕለት እንተ ገሊጹ፣ ነቲ ውዕል ከርእየካ ሕተት።

ኣብ ሎምዘመን ዝረኸብካዮ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ፣ ብልሙድ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ዕረፍቲ ዝኽፈል እኳ እንተ ነበረ፣ ስራሕ ክትሓድግ ከለኻ ክኽፈል ይኽእል። ናይ ዓሚ ገና ዘይተኸፍለ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ እውን ክኣቱ ኣለዎ። ኣብ ሰነ ኣቐዲሙ ዝተኸፍለ እንተ ሃልዩ መርምር፣ ክልተ ግዜ ከይትቖጽሮ። እዚ ካብ ገና ኣብ ስራሕ ከለኻ ዝምልከት ሕጊ ዕረፍትን ናይ ዕረፍቲ ገንዘብን ዝተፈልየ እዩ።

ብመሰረት Arbeidstilsynet ኣብ 2 ጥቅምቲ 2026 ብሕጊ ዝተወሰነ ዝተሓተ መቶኛ 10.2 ሚእታዊት ካብ መሰረት ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ እዩ። ናይ ሓሙሽተ ሰሙን ዕረፍቲ ሓባራዊ ውዕል ብልሙድ 12 ሚእታዊት ይህብ። ንልዕሊ 60 ዓመት ዝዕድሚኦም ዝለዓለ ዝተሓተ መቶኛ ይሰርሕ። ኣብ ውዕልካን ናይ ሓባር ስምምዕካን ዝሰርሕ መቶኛ ተጠቐም። ብ10.2 ሚእታዊት ዝተሰርሐ ኣብነት ንኩሉ ሰብ ቅኑዕ ሕሳብ ኣይኮነን።

ኣቐዲሙ ናይ ዕረፍቲ ቅናሳ እንተ ተገይሩካኸ?

ኣስራሒ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ ኣብ ዝተወሰነ ወርሒ፣ ንኣብነት ኣብ ሰነ፣ እንተ ዝኸፍል፣ ወረቐት ደሞዝ ዝተኸፍለ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብን ንዝተመደቡ መዓልታት ዕረፍቲ ካብ ልሙድ ደሞዝ ዝተቐነሰን ክርኢ ይኽእል። ኩሉ እቲ ዕረፍቲ ቅድሚ ምውሳድካ ስራሕ እንተ ሓዲግካ፣ ንዘይተወስደ ዕረፍቲ ኣቐዲሙ ዝተቐነሰ ደሞዝ ከም ዝተመለሰ መርምር። Arbeidstilsynet ነዚ ፍሉይ ነጥቢ መርመራ ይብሎ።

ኣብ መወዳእታ ሕሳብ ጌጋ ብዙሕ ግዜ ካብዚ ይመጽእ። ገለ ሰባት ንዘይተወስዱ መዓልታት ዕረፍቲ ተወሳኺ «ቦነስ» ክረኽቡ ይሓስቡ። ብተግባር ዝተዋህለለ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ ካብ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝተቐነሰ ደሞዝ ክትፈሊ ኣለካ። ንሓንቲ መዓልቲ ክልተ ግዜ ክትክፈል የብልካን፣ ዘይተወስደ ዕረፍቲ ምኽንያት ደሞዝካ ክጠፍእ እውን የብሉን።

ዝተመደቡ መዓልታት ዕረፍቲ፣ ብሓቂ ዝተወስዱ መዓልታትን ቀደም ዝተገበሩ ቅናሳታት ዕረፍትን ዝርዝር ሕተት። ሓሚምካ ወይ ኣብ ፍቓድ ምብኳር እንተ ነይርካ፣ ሕሳብ ዕረፍቲ ክፈላለ ይኽእል። ኣብዚ ኩነታት ዝርዝር ምጽብጻብ ሕተት። Arbeidstilsynet ናይ ሰራሕተኛታት ሓላፊ ወይ ወኪል ሰራሕተኛታት እቲ ሕሳብ ክምርመር ዘኽእል ዝርዝር ክህብ ከም ዝኽእል ይገልጽ።

ቅድሚ ግብሪ ቀሊል ናይ ሕሳብ ኣብነት

ናድያ 30 መስከረም ስራሕ ትሓድግ። 16,000 ክሮነር ዘይተኸፍለ ደሞዝን 2,000 ክሮነር ዝተሰማምዐ ተወሳኺ ክፍሊትን ኣለዋ። ናይ እዚ ዓመት ጠቕላላ መሰረት ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ ኣብቲ ኣስራሒ 200,000 ክሮነር እዩ፣ እዞም መወዳእታ 18,000 ክሮነር እውን ኣብኡ ኣትዮም ኣለዉ። መቶኛኣ 10.2 ሚእታዊት እዩ። ናይ ዓሚ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ ኣብ ሰነ ተኸፊሉ እዩ። ኣብ ሰነ ድሕሪኡ ዘይወሰደቶ ዕረፍቲ 5,000 ክሮነር ካብ ደሞዛ ተቐኒሱ ነይሩ።

እቲ ኣብነት ክፋላት በበይኖም ከመይ ከም ዝቑጸሩ የርኢ። ናድያ ኣብ ልዕሊ 18,000 ክሮነር 10.2 ሚእታዊት ዳግማይ ክትውስኽ የብላን፤ እቲ መጠን ኣብ 200,000 ክሮነር መሰረት ኣትዩ ኣሎ። ናይ ብሓቂ ክፍሊት ብግዜ ደሞዝ፣ ሕሳብ ዕረፍቲ፣ መቶኛን ኣቐዲሙ ዝተኸፍለን ይውሰን። ቅናሳ ግብሪ ካብ ልሙድ ወርሒ ክፈላለ ይኽእል። ብመጀመርታ ቅድሚ ግብሪ ክፋላት ኣነጻጽር፣ ዘይተረድኣካ ሕጊ ግብሪ ንSkatteetaten ሕተት።

ኣየኖት ሰነዳት መርመራ የቃልሉ?

እንተ ክኢልካ ቅድሚ መወዳእታ መዓልቲ ስራሕካ ፋይላት ኣክብ። ገና ናብ ስርዓት ኣስራሒ መእተዊ ከለካ ዝርዝር ሰዓታት ምውጻእ ብዙሕ ግዜ ይቐልል። ሰነዳት ብውሑስ መንገዲ ብውልቅኻ ዓቅብ፣ ኣብ ናይ ስራሕ ኢመይል ወይ ተሌፎን ጥራይ ኣይትግደፎም።

1. ውዕል ስራሕን ድሕሪኡ ዝተገብሩ ናይ ደሞዝ ወይ መቶኛ ለውጥታትን።
2. ዝርዝር ሰዓታት፣ መደብ ተራን ክሳብ መወዳእታ መዓልቲ ዝጸደቐ ተወሳኺ ስራሕን።
3. ናይ ዓመቱ ወረቐታት ደሞዝን መወዳእታ ዓመታዊ ጠቕላላ መግለጺን።
4. ዝተመደበ፣ ዝተወስደን ዝተሰጋገረን ዕረፍቲ ዘርኢ ዝርዝር።
5. ንዝተገብሩ ክፍሊታት ናይ ባንክ መግለጺ።

ሕጊ ከባቢ ስራሕ ኣስራሒ ኣብ ግዜ ክፍሊት ወይ ብኡንብኡ ድሕሪኡ ጽሑፋዊ መግለጺ ክህብ ይጠልብ። ደሞዝ ከመይ ከም ዝተሓስበ፣ መሰረት ናይ ዕረፍቲ ገንዘብን ቅናሳታትን ከርኢ ኣለዎ። ብተወሳኺ ግዜ ስራሕካን ዝፈጸምካዮ ዕዮን ዝምልከት መርትዖ እንተ ደሊኻ፣ እዚ ካልእ ሰነድ፣ ናይ ስራሕ ምስክርነት፣ እዩ። በበይኑ ሕተት፣ ናይ Arbeidstilsynet ሕግታት ምስክርነት እውን ርአ። SamfunnPrep ብዛዕባኡ ፍሉይ መምርሒ ኣለዎ፣ ናይ መወዳእታ ሕሳብ ግን ብዘይ እቲ ምስክርነት ክምርመር ክኽእል ኣለዎ።

መወዳእታ ሕሳብ እንተ ጎዲሉ ወይ ጌጋ እንተ መሰለ እንታይ ትገብር?

ንሓላፊ ደሞዝ ሓድሽ ጠቕላላ ቁጽሪ ጥራይ ዘይኮነ፣ ናይ ነፍሲ ወከፍ ክፋል መብርሂ ሕተት። ሓደ መስመር ብሓደ ግዜ ኣመልክት፦ «ዝርዝር ሰዓታት 12 ሰዓታት ተወሳኺ ስራሕ የርኢ፣ ወረቐት ደሞዝ ግን 8 የርኢ።» ቅዳሕ ኣተሓሕዝ፣ ዝተኣረመ ወረቐት ደሞዝን ዝጎደለ ክፍሊትን ሕተት። ከም ሰራሕተኛ መሰላትካ ብዛዕባ ደሞዝ፣ ግዜ ስራሕን ሰነዳትን ዳራ ይህብ።

“

ኣርእስቲ፦ መወዳእታ ሕሳብ ምምርማር
ሰላም። ብ[ዕለት] ስራሕ ሓዲገ። ናይ መወዳእታ ደሞዝ፣ ተወሳኺ ክፍሊታት፣ መሰረት ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ፣ ዝተዋህለለ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብ፣ ናይ ዕረፍቲ ቅናሳን ናይ ግብሪ ቅናሳን ዝርዝር እሓትት። [ክፋል] ስለ [ሓጺር መብርሂ] ጎዲሉ ወይ ጌጋ እዩ ኢለ እኣምን። [ሰነድ] ኣተሓሒዘ ኣለኹ። ሕሳብ መርሚርኩም ክሳብ [ዕለት] ብጽሑፍ መልሲ ክትህቡኒ ትኽእሉዶ? ሰላምታ [ስም]።

ኣስራሒ ዝግብኣካ እንተ ዘይከፊሉ፣ እዚ ፍሉይ ናይ ደሞዝ ክርክር እዩ። Arbeidstilsynet ብዛዕባ ሕግታት መምርሒ ክህብ ይኽእል፣ ግን ብሓፈሻ ልሙድ ዘይተኸፍለ ደሞዝ ንዓኻ ኣይእክበልካን። ዘይተኸፍለ ደሞዝ ከመይ ከም እትሓትት ቀጻሊ እርምጃ ይገልጽ። ኣስራሒ እንተ ከሲሩ፣ ቅድመ ኩነታትን ገደብ ግዜን ናይ NAV ውሕስነት ደሞዝ መርምር። SamfunnPrep ናይ ዕለታዊ ህይወት መሳርሒታት ይህብ፣ ክርክር መወዳእታ ሕሳብ ግን ምስ ኣስራሒ ወይ ትኽክለኛ ኣማኻሪ ክጸርይ ኣለዎ።

ምንጭታት 2 ጥቅምቲ 2026 ተመርሚሮም፦ ሕጊ ዕረፍቲ ኣንቀጽ 11፣ ሕጊ ከባቢ ስራሕ ኣንቀጽ 14-15ን ናይ Arbeidstilsynet መምርሒታት ብዛዕባ ናይ ዕረፍቲ ገንዘብን ዘይተኸፍለ ደሞዝን።