ቀዳማይ ክረምትኻ ኣብ ኖርወይ ነዊሕን ጸልማትን ኮይኑ ክስማዓካ ይኽእል እዩ። ግናኸ ብምዉቕ ክዳውንቲ ብደረጃታት፣ ቅሩብ ትልምን ጽቡቕ ልምድታትን፡ ኩሉ ብጽቡቕ ክኸይድ እዩ – ብዙሓት ድማ ነቲ በረድን እቲ ጽሩይ ናይ ክረምቲ ኣየርን ክፈትውዎ እዮም።
ብደረጃታት ተኸደን፦ ሱፍ እምበር ጡጥ ኣይትኽደን
ክረምቲ ኣብ ኖርወይ፡ ብመሰረት ኣበይ ናይ ሃገር ትቕመጥ፡ ካብ ውሑድ ትሕቲ ዜሮ ክሳብ ኣዝዩ ትሕቲ ዜሮ ዲግሪ ክፈላለ ይኽእል እዩ። ቁልፊ ናይ ምዉቕ ምጽናሕ፡ ኣብ ክንዲ ሓንቲ ደረቕቲ ጃከት፡ ብብዙሕ ደረጃታት ምኽዳን እዩ። ኣብ ውሽጢ ውሽጢ፡ ረሃጽ ካብ ቆርበትካ ኣርሒቑ ዝሕዝ ቀጢን ክዳን ናይ ሱፍ ወይ ሰው ጨርቂ ክትገብር ኣለካ። ጡጥ ኣብ ውሽጢ ውሽጢ ኣብ ክረምቲ ጽቡቕ ምርጫ ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ክትረግፅ ወይ ዝናብ ምስ ዝህሉ እቲ ጨርቂ ርሁይን ዝሑልን ይኸውን። ልዕሊ እቲ ቀጢን ክዳን፡ ምዉቕ ጉልፎ ወይ ፍሊስ ጃከት ክትገብር ትኽእል። ኣብ ደገ ደገ ድማ ንንፋስን ማይን ዘይሓልፎ ጃከት የድልየካ። ቆቢዕ፣ ሻርባን ጓንትን እውን ኣገደስቲ እዮም፡ ምኽንያቱ ብዙሕ ምዉቕነት ብርእስን ብኢድን ስለ ዝጠፍእ። ጽቡቓት ናይ ክረምቲ ጫማ ብድልዱል ሶል ከምኡ ድማ ምዉቕ ውሽጢ ዘለዎም፡ ኣብ ምሉእ ወቅቲ ዝጠቅም ወፍሪ እዩ። ናይ ሱፍ ካልስን ነዊሕ ናይ ሱፍ ውሽጣዊ ክዳንን ኣብ ዝሑል መዓልትታት፡ ኣብ ደገ ኮነ ኣብ መገዲ ስራሕ ወይ ቤት ትምህርቲ፡ ዓቢ ፍልልይ ይገብሩ። ኣብ ቀዳሞት ዓመታት፡ ገና ንዓኻን ንስድራቤትካን እንታይ ከም ዝሰማማዕ ክሳብ እትፈልጥ፡ ናይ ክረምቲ ክዳውንቲ ኣብ ናይ ኻልኣይ ኢድ ድኳናት፡ ናይ ዕዳጋ ዕዳጋን ወይ ኣብ ናይ ኢንተርነት ናይ ዝተጠቕመ ኣቕሑት ወብሳይታት ምድላይ ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል። ናይ ኖርወይ ክረምቲ ኣብ ልዕሊ ደረቕ ቁሪ፡ ርሁይ በረድ-ዝናብ እውን የጠቓልል፡ ስለዚ ንክልቲኡ ዝጻወር ክዳን ምሓዝ ይጠቅም።
ክዳውንቲ ንህጻናት ኣብ ናይ ቆልዑ ማእከልን ቤት ትምህርትን
ህጻናት ኣብ ናይ ቆልዑ ማእከልን ቤት ትምህርትን፡ ብዘየገድስ ኩነታት ኣየር፡ መብዛሕትኡ ግዜ ንብዙሕ ሰዓታት መዓልቲ ኣብ ደገ እዮም ዝጸንሑ። ስለዚ፡ ውላድካ ምዉቕ፡ ማይ ዘይሓልፎ ክዳን፡ ጽቡቕ ናይ ክረምቲ ጫማ ወይ ቡት፡ ቆቢዕን ጓንትን ክህልዎ ኣገዳሲ እዩ። ብዙሓት ወለዲ ውላዶም ምስ ዝርሁይ ወይ ዝረኽስ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ተወሳኺ ጆኦ ክዳን ኣብ ሳንጣ የዳልዉ። መብዛሕትኡ ናይ ቆልዑ ማእከል ብዛዕባ እንታይ ቆልዑ ኣብ ክረምቲ ከም ዘድልዮም ናይ ገዛእ ርእሱ መምርሒታት ኣለዎ፡ እቶም ሰራሕተኛታት ድማ እንተ ተጠራጢርካ እንታይ ከም ዝሰማማዕ ግቡእ ምኽሪ ብድሌት ይህቡ። ኣስማት ውላድካ ኣብ ክዳውንቲ ምጽሓፍ ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል፡ ምኽንያቱ ጓንትታት፡ ቆብዓታትን ጃከትን ኣብቲ ሓባራዊ ክፍሊ ክዳን ብቐሊሉ ክጠፍኡ ወይ ክልዋወጡ ይኽእሉ። ምዉቕ ስብ ወይ ናይ ክረምቲ ስረ ልዕሊ ልሙዳት ክዳውንቲ ምግባር፡ ቆልዑ ኣብ በረድ ከይረሃጹን ከይዝሑሉን ክጻወቱ የኽእሎም፡ ጽቡቓት ናይ ውሽጢ ጫማታት ንኣብ ውሽጢ ቤት ምጥቃም እውን መብዛሕትኡ ግዜ ኣካል ናይ ዕለታዊ ህይወት ኣብ ናይ ቆልዑ ማእከል እዮም።
ጸልማት ወቅቲ፦ ቫይታሚን ዲን ኣእምሮኣዊ ጥዕናን
ካብ ወርሒ ጥቅምቲ ክሳብ መጋቢት ዘሎ ግዜ፡ መዓልትታት ሓጻርቲ እየን፡ ኣብ ብዙሓት ቦታታት ናይታ ሃገር ድማ ውሑድ ጸሓይ ትርኤ። እዚ ግዜ እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ጸልማት ወቅቲ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ናይ ብርሃን መዓልቲ ሕጽረት ኣብ ስምዒት ክጸሉ ይኽእል፡ ገሊኦም ሰባት ድማ ካብ ካልኦት ግዜያት ናይ ዓመት ንላዕሊ ኣብ ክረምቲ ድኻምን ንሓዘንን ዝመስል ስምዒትን የስተማቕሩ። ብተወሳኺ፡ ጸሓይ ኣብ ክረምቲ ኖርወይ ኣካላት ብቑዕ ቫይታሚን ዲ ንኸፍርይ ብቑዕ ኣይኮነትን። ስለዚ Folkehelseinstituttet (ናይ ህዝቢ ጥዕና ትካል) ከምኡውን Helsenorge፡ ኣብ ናይ ክረምቲ ኣዋርሕ ተወሳኺ ቫይታሚን ዲ ይምዕዱ፡ ብፍላይ ንህጻናትን ንዓበይቲ ጸሊም ቆርበት ዘለዎምን፡ ምኽንያቱ እዚኦም ከም ተጋላጺ ጉጅለ ንሕጽረት ቫይታሚን ዲ ይቑጸሩ። ናብ ደገ ናይ ብርሃን መዓልቲ ምውጻእ፡ ንሓጺር ግዜ እኳ እንተኾነ ኣብ ማእከል መዓልቲ፡ ንስምዒት ፍልልይ ክገብር ይኽእል። ብቐጻሊ ሓዘንተኛ ወይ ደኺምካ ይስማዓካ እንተሎ፡ ምስ ሓኪም ስድራቤትካ (fastlege) ምርኻብ ይምከር። ብዛዕባ ስርዓት ጥዕና ኣብ ኖርወይ ከምኡውን ብከመይ ከምዝድግፉኻ ግዜ ዘድልየካ ተወሳኺ ኣንብብ።
ብዙሕ ኤለትሪክ ከይተጠቀምካ ኣብ ገዛኻ ምዉቕ ኩን
ዋጋ ኤለትሪክ ኣብ ኖርወይ ኣብ ግዜ ክረምቲ ብብዙሕ ክቕይር ይኽእል፡ ምውዓይ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ዓቢ ክፋል ናይ ናይ ስድራቤት ቢል ኤለትሪክ ይሽፍን። ገሊኦም ቀሊላት ስጉምትታት ግና ክሕግዙ ይኽእሉ፦ ብለይቲ ወይ ሰብ ኣብ ገዛ ዘየለሉ ግዜ ቁሩብ ውዓይነት ኣትሓት፣ ኣብ ክንዲ መስኮታት ንነዊሕ ግዜ ክፉት ምግዳፍ ብሓጺርን ውጽኢታውን መንገዲ ኣየር ኣእቱ፣ ከምኡውን ኣብ ዙርያ መስኮታትን ማዕጾታትን ዘሎ ናይ ንፋስ ምእታው ዕጸዎ። ብናትካ ገዛ እንተትቕመጥ፡ ፓምፕ ውዓይነት (varmepumpe) ጽቡቕ ወፍሪ ክኸውን ይኽእል፡ ምኽንያቱ ንተመሳሳሊ መጠን ውዓይነት ካብ ፓነል ምድያታት ብዝወሓደ ኤለትሪክ ስለ ዝጥቀም። ብዙሓት ኣቕረብቲ ኤለትሪክ ድማ ውዕላት ብቐዋሚ ዋጋ የቕርቡ፡ መንግስቲ እውን ዋጋ ምስ ዝወስኽ ናይ ደገፍ ኤለትሪክ (strømstøtte) ደገፍ ዝህባ ኣገባባት ኣለዋ። ቁጠባኻ ጸቢብ እንተኾይኑ፡ ንትሑት እቶት ዘለዎም ስድራቤታት ከም ናይ ገዛ ደገፍ (bostøtte) ዝበላ ናይ ደገፍ ኣገባባት እውን ኣለዋ። ክረምቲ ብጽኑዕ ቅድሚ ምጅማሩ፡ ብዛዕባ ውልቃዊ ቁጠባ ኣብ ኖርወይ ከምኡውን ናይ ገዛ ደገፍ ምፍላጥ ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል።
ናይ ክረምቲ ጎማታት መኪና፦ ሕግታት እንታይ ይብሉ
መኪና እንተትዝውር፡ እታ መኪና ምስ ኩነታት መገዲ ዝሰማማዕ ጎማታት ክህልዋ ኣለዎ። ቀንዲ ሕጊ ኣብ ኖርወይ፡ ናይ ስኒ ጎማ (piggdekk) ካብ 1 ሕዳር ክሳብ ቀዳመይቲ ሰንበት ድሕሪ ካልኣይ መዓልቲ ትንሳኤ (påske) ክትጥቀመሉ ይፍቀድ። ኣብ Nordland, Troms ከምኡውን Finnmark ግና፡ ብምኽንያት ኣብ ሰሜን ዘሎ ብርቱዕ ናይ ክረምቲ ኩነታት፡ ካብ 16 ጥቅምቲ ክሳብ 30 ሚያዝያ ዝነውሐ ግዜ ይምልከት። ብኻልእ ወገን፡ ስኒ-ኣልቦ ናይ ክረምቲ ጎማታት (piggfrie vinterdekk) ብዘየገድስ ኣበይ ናይ ሃገር ትቕመጥ፡ ኣብ ምሉእ ዓመት ክትጥቀመሎም ይፍቀድ። ናይ ክረምቲ ጎማ ዲዛይን ጥልቀት እንተወሓደ 3 ሚሊሜተር ክኸውን ኣለዎ። ከም ሹፋር፡ ብዘየገድስ ካብዞም ዕለታት ወጻኢ እውን፡ ኩነታት ኣየርን መገድን እንተ ኣድለየ፡ ጎማታት መኪናኻ ምስ ኩነታት ከምዝሰማማዕ ምርግጋጽ ናይ ገዛእ ርእስኻ ሓላፍነት እዩ። ቅድሚ ቀዳማይ በረድ ምምጽኡ፡ ብእዋኑ ናብ ናይ ክረምቲ ጎማታት ቀይር – ክሳብ ናይ ክረምቲ ኩነታት መገዲ ሓቂ ክሳብ ዝኸውን ኣይትጽበ።
ብውሑስ ኣብ በረድ ኪድ፡ ንክረምቲ ድማ ብንጥፈት ተጠቐመሉ
በረድን ኣይስን ጎደናታትን ጎደናታትን ለማጽ ይገብሩ፡ ውድቀት ድማ ልሙድ ናይ ጉድኣት ምኽንያት ኣብ ክረምቲ እዩ። ጽቡቕ ናይ ምሓዝ ዲዛይን ትሕቲ ሶል ዘለዎ ጫማ ተጠቐም፡ ኣብ በረድ ኣይስ እንተሃልዩ ተወሳኺ ምሓዝ ንኽትረክብ ድማ ትሕቲ ጫማ ዝልገብ ብሮደር (brodder) ኣብ ግምት ኣእቱ። ብህድኣት ብሓጻር ስጉምትታት ኪድ፡ እንተ ተንሸራሸርካ ገዛእ ርእስኻ ንኽትድግፍ ኢድካ ነጻ ግደፍ። ቅድሚ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ኣየር ናብ ጉዕዞ ምውጻእካ፡ ካብ Meteorologisk institutt (ናይ ኩነታት ኣየር ትካል) ዝወጹ ናይ ሓደጋ መጠንቀቕታታት ተኸታተል። ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ግና፡ ክረምቲ ብዙሓት ኖርወያውያን ኣዝዮም ዘድንቕዎ ክፋል ናይ ህይወቶም እዩ። ሓደ ፍሉጥ ናይ ኖርወይ ኣበሃህላ፡ ሕማቕ ኩነታት ኣየር የለን፡ ሕማቕ ክዳን ጥራይ እዩ ዘሎ ይብል። ኣብ በረድ ኺድ ንዑዞ፡ ስኬት ፈትን፡ ወይ ኣብ ቀረባ ዘላ ብርሃን ዘለዋ ናይ ስኪ መንገዲ (lysløype) ስኪ ፈትን። ናይ ክረምቲ ናይ ደገ ህይወት፡ ንባህርን ማሕበረሰብን ንኽትላለ ጽቡቕ መንገዲ እዩ፡ ንኣካላትን ንስምዒትን ድማ ጠቓሚ እዩ። ኣብ ብዙሓት ቦታታት ስኪ፡ ስኬት ወይ ናይ ኣኽደራ ሸርተተ (akebrett) ብተመጣጣኒ ዋጋ ክትካረ ትኽእል፡ ህጻናትን ዓበይትን ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ብማሕበራት ስፖርት ወይ ወለንተኛ ማሕበራት ዝዳለዉ ጉዕዞታት ብደሓንነት ይተኣደሙ።
ኣብ ግዜ ጽበቓ ጽድያ፡ ብዛዕባ እቲ ሕጂ ኣካሉ ዝኾንካ ማሕበረሰብ ተወሳኺ ክትፈልጥ ትደሊ ዲኻ? ኣብ samfunnprep.no ብነጻ ተመዝገብ ኩን፡ ብናትካ ፍጥነት ድማ ንSamfunnskunnskapsprøven ተዘጋጀ።
