ራዶን ኣብ ገዛ ክራይ፦ መለክዒን ሓላፍነት ኣካራዪን

ራዶን ኣብ ገዛ ክራይ ሓላፍነት ኣካራዪ እዩ። ናይ መለክዒ ሰነዳት ክትሓትት ትኽእል። ልዕሊ 100 Bq/m³ ስጉምቲ የድሊ፡ ዓመታዊ ማእከላይ መጠን ከኣ ትሕቲ 200 Bq/m³ ክኸውን ኣለዎ። መለክዒ ብተለምዶ ኣብ ወቕቲ ክረምቲ እንተወሓደ ክልተ ኣዋርሕ ክጸንሕ ኣለዎ።

መን ንራዶን ኣብ ገዛ ክራይ ሓላፍነት ኣለዎ፧

ኣካራዪ፡ ራዶን ከም ዝልካዕን ኣብቲ ገዛ ውሑስ መጠን ከም ዝህሉን ክገብር ኣለዎ። ንስኻ ከም ተኻራዪ ነቶም ሰነዳት ክትርኢ ክትክእል ኣለካ።

ራዶን ዘይርአን ሽታ ዘይብሉን ራድዮኣክቲቭ ጋዝ እዩ። ካብ መሬት መጺኡ ኣብ ውሽጢ ክእከብ ይኽእል። ስለዚ ብሽታ፡ ብጽሬት ወይ ብኣቀማምጣ ገዛ መጠን ራዶን ክትግምግም ኣይትኽእልን። መለክዒ ኣድላዪ እዩ።

Direktoratet for strålevern og atomsikkerhet፡ ዳይረክቶሬት ዕቝባ ጨረርታን ኑክሌራዊ ድሕነትን፡ DSA፡ ብዛዕባ ራዶን ሞያዊ ስልጣን ዘለዎ ኣካል እዩ። ኣብ 3 ጥቅምቲ 2026፡ DSA እቶም ቅድመ ኩነታት ንህዝባውን ናይ ብሕትን ገዛውቲ ክራይ ከም ዝምልከቱ ይገልጽ። ኣብ ገዛ ኣካራዪ ዘሎ ንክራይ ዝወሃብ ክፍሊ ወይ ኣፓርታማ እውን ይሽፈን። መምርሒ DSA ብዛዕባ ራዶን ኣብ ገዛውቲ ክራይ⁠ ተመልከት።

ራዶን ካብ ርጥበትን ፈንገስን ዝተፈልየ ጸገም እዩ። ኣብ ደረቕ ገዛ እውን ጸገም ራዶን ክህሉ ይኽእል። ዝርአ ፈንገስ እውን እንተለካ፡ SamfunnPrep ብዛዕባ ፈንገስን መሰላትካ ኣብ ገዛ ክራይን ፍሉይ መምርሒ ኣለዎ።

እቶም 100ን 200ን Bq/m³ ዝብሉ ደረታት እንታይ ይማለቱ፧

100 Bq/m³ እቲ ስጉምቲ ዘድልየሉ ደረት እዩ፡ 200 Bq/m³ ከኣ እቲ ናይ ላዕሊ ደረት እዩ። ስለዚ ውጽኢት ትሕቲ 200 ኩሉ ግዜ ጽቡቕ እዩ ምባል እኹል ኣይኮነን።

Bq/m³ ማለት በከረል ኣብ ሜትር ኩብ እዩ። እዚ መለክዒ ነቲ ኣብ ኣየር ዘሎ መጠን ራድዮኣክቲቭ ንጥፈት የርኢ። ንቅድመ ኩነታት ገዛውቲ ክራይ ዓመታዊ ማእከላይ መጠን ይጥቀሙ፤ እዚ ንምሉእ ዓመት ዝተሓስበ ማእከላይ ውጽኢት እዩ።

ናይ DSA ሕግታትን መምርሕን፡ ኣብ 3 ጥቅምቲ 2026 ከም ዝነበሩ፡ ከምዚ ክትርድኦም ትኽእል፦

ኣብነት፦ እቲ ጸብጻብ 150 Bq/m³ የርኢ። ኣየኖት ስጉምትታት ከም ዝተወስዱ ሓበሬታን ነቲ ውጽኢት ዘረጋግጽ ሰነድን ሕተት። «ትሕቲ 200 እዩ» ጥራይ ዝብል መልሲ ክትረክብ የብልካን። እቲ ጸብጻብ እንተዘይነጺሩ፡ DSA ወይ ኮሙን ክገልጹልካ ሕተት።

ሕጂ ሓደ ቁጽሪ ዘርኢ መለክዒ መሳርሒ፡ ጸብጻብ ዓመታዊ ማእከላይ መጠን ኣይኮነን። ምስ ደረታት ቅድሚ ምንጽጻርካ፡ እቲ ጸብጻብ ኣየናይ መጠን ከም ዝጠቅስ ኣረጋግጽ።

እቲ ገዛ መዓስን ብኸመይን ክልካዕ ኣለዎ፧

መለክዒ ኣብ መንጎ ፍርቂ ጥቅምትን ፍርቂ ሚያዝያን እንተወሓደ ክልተ ኣዋርሕ ክጸንሕ ኣለዎ። ንውሑዳት መዓልታት ዝግበር ሓጺር መለክዒ ተመሳሳሊ ሰነድ ኣይህብን።

DSA እንተወሓደ ኣብ ክልተ ሰባት ዝጥቀሙሎም ክፍልታት፡ ንኣብነት ሳሎንን መደቀስን፡ መለክዒ ይመክር። ብዙሕ ደርብታት ኣብ ዘለዎ ገዛ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ደርቢ እንተወሓደ ሓደ ሰባት ዝጥቀሙሉ ክፍሊ ይልካዕ። መለክዒ ብፊልም መከታተሊ ጨረርታ ወይ ከም ኣገባብ መለክዒ ዝጥቀሙሉ ኤሌክትሮኒካዊ መሳርሒ ክግበር ይኽእል።

ኣካራዪ ካብ ኩባንያ መለክዒ መሳርሒታት ክእዝዝ ይኽእል። እቲ ኩባንያ ኣገባብ DSA ንመለክዒ ገዛውቲ⁠ ከም ዝኽተል ኣረጋግጽ። ብዛዕባ ኣቀማምጣን ግዜ መለክዕን ዝወሃብ መምርሒ ተኸተል። ካብ ሓደ መለክዒ ብዙሓት ውጽኢታት ንምርካብ፡ ነቲ መሳርሒ ካብ ክፍሊ ናብ ክፍሊ ኣይትንቀሳቕሶ።

ከም ተኻራዪ፡ ምስ ኣካራዪ ተግባራዊ ነገራት ክትሰማማዕ ትኽእል፦

• ኣየኖት ክፍልታት ክልክዑ እዮም፧
• እቲ መለክዒ መዓስ ይጅምርን ይውዳእን፧
• መን ነቲ ኩባንያ ይከታተሎን ጸብጻብ ይቕበልን፧
• ቅዳሕ እቲ ውጽኢት መዓስ ትረክብ፧

እዚ መደብ ስራሕ እዩ፡ ኣብ ሕጊ ሓደስቲ ገደባት ግዜ ኣይኮነን። ክልቴኹም መን ቀጻሊ ስጉምቲ ከም ዝወስድ ንኽትፈልጡ፡ ብጽሑፍ ተሰማምዑ።

ኩሎም ደርብታትን ገዛውትን ክልክዑ ኣለዎም ድዮም፧

ካብ ሳልሳይ ደርቢ ልዕሊ መሬት ጀሚሮም ዘለዉ ኣፓርታማታት ብተለምዶ መለክዒ ራዶን ኣየድልዮምን። እቲ ኣብ ደረጃ መሬት ዘሎ ደርቢ ከም ቀዳማይ ይቑጸር። ኣቀማምጣ መሬት ዙርያ እቲ ህንጻ ግን ነቲ ግምገማ ክቕይሮ ይኽእል።

DSA ነቲ ትሕቲ ህንጻ ዘሎ መሬትን ኣብ ድሕሪት ምስ መሬት ዘሎ ርክብን ይርኢ። ካብ ጎደና ክትርእዮ ከለኻ ላዕሊ ዘሎ ኣፓርታማ፡ ኣብ ካልእ ወገን ምስ መሬት ርክብ ክህልዎ ይኽእል። ቁጽሪ ደርቢ ኣብ መወዓውዒ ጥራይ መለክዒ ንምትራፍ ምኽንያት ኣይትግበሮ።

እቶም ቅድመ ኩነታት ንክራይ ዝወሃቡ ገዛውቲ ይምልከቱ። ገዛ ዕረፍቲ ንሓጺር ግዜ ምክራይ ብተለምዶ ካብዚ ነጻ እዩ። እቲ ገዛ ዕረፍቲ ከም መንበሪ እንተተጠቒሞምሉ፡ እቶም ቅድመ ኩነታት ይምልከቱ። ንክራይ ዘይወሃብ ናይ ባዕልኻ ገዛ፡ DSA መለክዒ ራዶን ይመክር፡ ግን እዚ ምስ ግዴታ ገዛውቲ ክራይ ሓደ ኣይኮነን።

ኣብ ማሕበር መንበሪ ገዛውቲ ወይ ሓባራዊ ዋንነት ዘሎ ክራይ እውን ይሽፈን። ነቲ ህንጻ ዝውክል መለክዒ ከም ኣገዳሲ ሰነድ ከገልግል ይኽእል። ገዛኻ ኣብቲ ግምገማ ብኸመይ ከም ዝኣቱ ዘርኢ ጸብጻብ ሕተት።

ንኣካራዪ እንታይ ክትጽሕፍ ትኽእል፧

መለክዒ ወይ ስጉምቲ እንተጎዲሉ፡ ጸብጻብ መለክዕን ውሱን መደብን ሕተት። ሓጺር ብጽሑፍ ዝቐርብ ሕቶ ንጹር መዝገብ ይፈጥር።

ንኣብነት ከምዚ ክትጽሕፍ ትኽእል፦

“

ሰላም። ብዛዕባ መጠን ራዶን ኣብቲ ገዛ ሰነዳት ክረክብ እደሊ። ግዜ መለክዒ፡ ክፍልታትን ዝተሓስበ ዓመታዊ ማእከላይ መጠንን ዘለዎ ጸብጻብ መለክዒ ክትሰድደለይ ትኽእል ዶ፧ እቲ ገዛ እንተዘይተለኪዑ፡ ብዛዕባ ዝተወጠነ መለክዒ ሓበሬታ እሓትት። እቲ መጠን ልዕሊ ደረት ስጉምቲ እንተኾይኑ፡ ብዛዕባ ስጉምትታትን ዳግማይ መለክዒ ንምቁጽጻርን እውን ሓበሬታ እደሊ።

ነቲ መልሲ፡ ምስ ጸብጻብን ውዕል ክራይን ዓቅቦ። ሓድሽ ክራይ ክትጅምር ከለኻ፡ ቅድሚ ምፍራምካ ብዛዕባ ሰነዳት ክትሓትት ትኽእል። «እቲ ገዛ ውሑስ እዩ» ዝብል ሓፈሻዊ መረጋገጺ፡ ብሓቂ እንታይ ከም ዝተለክዐ ኣይገልጽን።

ኣካራዪ እንተዘይተኸታቲሉ እንታይ ትገብር፧

ሰነዳት ወይ ኣድለይቲ ስጉምትታት እንተዘይሃልዮም፡ ብዛዕባ ቁጽጽር ራዶን ንኮሙን ርኸቦ። ኮሙን ብተለምዶ ናይ ከባቢ ተቖጻጻሪ ኣካል እዩ፡ DSA እውን ቁጽጽር ክገብር ይኽእል።

ኣድራሻ፡ ኣየናይ ገዛ ከም እትካረን ካብ ኣካራዪ እንታይ ከም ዝሓተትካን ጥቐስ። ጸብጻብ መለክዕን ዝምልከቱ መልእኽትታትን ኣተሓሕዝ። እቲ ኣገልግሎት ኮሙን ምክልኻል ጥዕና ከባቢ ክበሃል ወይ ምስ ዋና ሓኪም ኮሙን ክተሓሓዝ ይኽእል።

ውጽኢት ራዶን በይኑ ኣብ ክራይ ዝኽሰት ክርክር ኣይውስንን። ክራይ ካብ ምኽፋል ቅድሚ ምዕጋትካ ወይ ውዕል ቅድሚ ምቁራጽካ፡ ውሱን መምርሒ ርኸብ። እቲ ቀዳማይ ዕላማ፡ ትኽክለኛ መለክዒ፡ ብሰነድ ዝተረጋገጹ ስጉምትታትን ውሑስ ገዛን ምርካብ እዩ።

ኣብ ተግባራዊ መሳርሒታት SamfunnPrep ናብ ህዝባዊ ኣገልግሎታት ዘብጽሑ ተወሰኽቲ መንገድታት ትረክብ። ነቲ ጸብጻብ ብምእካብን ነቲ ቀጻሊ ግዜ መለክዒ መን ከም ዝከታተሎ ብምስምማዕን ጀምር።