ኣብ ኖርወይ ጥንስቲ ክሳብ መወዳእታ መበል 18 ሰሙን ጥንሲ ብርእሳ ውሳነ ምቁራጽ ጥንሲ መሰል ኣለዋ። ምኽንያት ምግላጽ ኣየድልን፣ ሰራሕተኛታት ጥዕና ድማ ምስጢር ክሕልዉ ኣለዎም። ንነበርቲ ኖርወይ ነጻ እዩ።
ርእሰ-ውሳነ፡ መሰል ምምራጽኪ
ምቁራጽ ጥንሲ ንብዙሓት ሰባት ተሃዋሲ ጉዳይ እዩ። እዚ ጽሑፍ ሕግታት ኖርወይ እንታይ ከም ዝብሉን ሓገዝ ከመይ ከም ዝርከብን ጥራይ ይገልጽ። ንምርጫኺ ኣይፈርድን።
ክሳብ 28 ሰነ 2026 ሕጊ ምቁራጽ ጥንሲ ንጥንስቲ ክሳብ መወዳእታ መበል 18 ሰሙን ጥንሲ ብርእሳ ክትውስን መሰል ይህብ፣ ማለት 17 ሰሙንን 6 መዓልትን። እዚ ን samfunnskunnskapsprøven ኣገዳሲ ቁጽሪ እዩ።
ንሓኪም፣ መጻምድቲ፣ ስድራ ወይ ኣስራሒ ውሳነኺ ክትገልጺ ኣየድልን። ቅድሚ መበል 18 ሰሙን ካልእ ሰብ ክፈቅድ ኣየድልን። ሰራሕተኛታት ጥዕና ትርድእዮ ሓበሬታ ክህቡኺ ኣለዎም፣ ግን ውሳነ ናትኪ እዩ።
መሰሉ ኣብ ኖርወይ ንዘሎ ሰብ ከም ሕጊ ምቁራጽ ጥንሲ ይምልከት። Helsenorge ንነበርቲ ኖርወይ ነጻ ከም ዝኾነ ይጽሕፍ። ናይ EU/EØS ሰራሕተኛታት ኣብ ኖርወይ ዝሰርሑ ግን ኣብዚ ዘይነብሩ ብተለምዶ ወጻኢ ክሽፈንሎም ይኽእል። ሕጋዊ መንበሪ ዘይብሎም እውን ኣብ ኖርወይ እንከለዉ መሰል ኣለዎም።
ኣብ ሃገር ሓዲሽ እንተኾንኪ፣ ብዛዕባ ስርዓት ጥዕና ኣብ ኖርወይ ኣንብቢ።
ደረት ኣብ መበል 18 ሰሙን
ደረት ርእሰ-ውሳነ ካብ መበል 12 ሰሙን ናብ መበል 18 ሰሙን ተቐየረ፣ ሓዲሽ ሕጊ ኣብ 1 ሰነ 2025 ምስ ተፈጸመ። ሕጊ ሕጂ 20 ታሕሳስ 2024 nr. 96 እዩ። ቀንዲ ሕጊ ሕጂ ኣብ § 3 እዩ፣ ኣብ ናይ 1975 ሕጊ ኣይኮነን።
ሰሙናት ጥንሲ ብተለምዶ ካብ መጀመርታ መዓልቲ መወዳእታ ወርሓዊ ጽግያት ይቑጸር። ኣብ ሆስፒታል ሓኪም፣ መዋለድ ወይ ሰራሕተኛ ጥዕና ultrasound ተጠቒሙ ዕድመ ጥንሲ ክግምግም ይኽእል። Helsenorge ስእሊ ultrasound ክትርእዪ ግዴታ የለን ይብል።
- ናብ fastlege፣ helsestasjon for ungdom ወይ መዋለድ ደውሊ ናብ ሆስፒታል ክትራኸቢ ሓገዝ ሕተቲ።
- ብቐጥታ ናብ ናይ ሆስፒታል ጋይነኮሎጂ ፖሊክሊኒክ ተወከሲ። ሪፈራል ኣየድልን።
Helsedirektoratet ሕቶ ምቁራጽ ጥንሲ ብቕልጡፍ ክተሓዝ ኣለዎ ይብል። ቅድሚ ደረት እንተተጠየቐ፣ ሆስፒታል ብምኽንያት ጥዕና ወይ ተግባር ቁሩብ እንተደንጎየ ጉዳይ ብቐጥታ ናብ ኮሚቴ ኣይኸይድን።
ብዛዕባ fastlege፣ legevakt እና ሆስፒታል fastlege እና ስፔሻሊስት ኣንብቢ።
ድሕሪ መበል 18 ሰሙን፡ ኮሚቴን ፍሉይ ኩነታትን
ድሕሪ መወዳእታ መበል 18 ሰሙን ርእሰ-ውሳነ ብቐጥታ ኣይቕጽልን። ሽዑ abortnemnd ፍቓድ ክህብ ኣለዎ፣ ብዘይካ ህጹጽ ኩነታት ከቢድ ሓደጋ ህይወት ወይ ጥዕና እንተሃለወ።
Abortnemnd ቤት ፍርዲ ኣይኮነን። ሕክምናዊ፣ ማሕበራዊን ሕጋዊን ግምገማ እዩ። ሓዲሽ ሕጊ ሰለስተ ኣባላት ይሓትት፦ ሓኪም፣ ሕጊ ዝፈልጥ ሰብ፣ እና ናይ ጥዕና ወይ ማሕበራዊ ክእለት ዘለዎ ሰብ። ክትራኸቢ መሰል ኣለኪ፣ ግን ግዴታ የለን። ሰብ ምሳኺ ክትወስዲ ትኽእሊ።
§ 3 ሁኔታታት እንተተማሊኦም ኮሚቴ ፍቓድ ክህብ ኣለዎ ይብል። ኣብነታት፦ ሓደጋ ኣካላዊ ወይ ኣእምሮኣዊ ጥዕና፣ ጥንሲ ድሕሪ ዓመጽ ጾታዊ፣ ከቢድ ኩነታት ፅንሲ፣ ወይ ኣዝዩ ከቢድ ህይወት። ኮሚቴ ንግምገማ ጥንስቲ ብዙሕ ክብደት ክህብ ኣለዎ።
ድሕሪ መበል 22 ሰሙን ጥንሲ ምቁራጽ ጥንሲ ዝከኣል ፅንሲ ኣብ ጥንሲ ወይ ብድሕሪ ልደት ቀልጢፉ ክመውት እንተገለጸ ጥራይ እዩ።
ከመይ ጌርኪ ናብ ኣገልግሎት ጥዕና ትራኸቢ
ካብ እቲ ዝያዳ ውሑስ ዝመስለኪ ጀምሪ፦ fastlege፣ helsestasjon for ungdom፣ መዋለድ ወይ ሆስፒታል። ሰራሕተኛታት ጥዕና ክሕግዙኺ ኣለዎም። ብዛዕባ መንገዲ፣ ቃንዛ፣ ደም፣ ተግባራዊ ደረጃታትን ክትትልን ክትሓቲ ትኽእሊ።
ሓበሬታ ጥዕናን ሕክምናን ንምርዳእ ተርጓሚ እንተደሊኺ መሰል ኣለኪ። ኣብ ኣገልግሎት ጥዕና ተርጓሚ ንተሓካሚ ነጻ እዩ፣ ብዘይካ ገለ ናይ ስኒ ኩነታት። ቆልዑ ከም ተርጓሚ ክጥቀሙ ኣይግባእን።
ሰራሕተኛታት ጥዕና ምስጢር ይሕልዉ። ብዘይ ፍቓድኪ ንመጻምድቲ፣ ወለዲ፣ ኣስራሒ፣ ቤት ትምህርቲ፣ UDI ወይ ካልኦት ብዛዕባ ምቁራጽ ጥንሲ ኣይነግሩን፣ እንተዘይ ፍሉይ ሕጋዊ መሰረት ኣሎ። ንልዕሊ 16 ዓመት ጥብቂ እዩ። ትሕቲ 16 እንተኾንኪ ወለዲ ብተለምዶ ይሕበሩ፣ ግን Helsenorge ጽቡቕ ምኽንያት እንተሃለወ ኣይክግበርን ይብል። ውሳነ ግን ናይ ጥንስቲ እዩ።
ብዛዕባ ክትትል ጥንሲ helsestasjon እና ክንክን ጥንሲ ኣንብቢ።
መከላኸሊ ጥንስን ድሕሪኡ ደገፍን
ድሕሪ ምቁራጽ ጥንሲ ብዛዕባ መከላኸሊ ጥንሲ፣ ደም፣ ቃንዛን መዓስ ናብ ሓኪም ክትድውሊን ምኽሪ ክትረኽቢ ትኽእሊ። Fastlege፣ መዋለድ፣ helsestasjon for ungdom እና ሆስፒታል ይሕግዙ። ብዙሓት ቀልጢፎም መከላኸሊ ይደልዩ፣ ምኽንያቱ ድሕሪኡ ቀልጢፉ ሓዲሽ ጥንሲ ክኸውን ይኽእል። ብዛዕባ መከላኸሊ ጥንሲ ኣብ ኖርወይ ኣንብቢ።
ሓዲሽ ሕጊ ድሕሪ ምቁራጽ ጥንሲ የዕላል ክትረኽቢ መሰል ይህብ። Regjeringen ካብ 1 ሰነ 2025 ክሳብ ክልተ የዕላል ብዘይ egenandel ክርከብ ይኽእል ይብል። ኣብ specialisthelsetjenesten፣ helsestasjon ወይ fastlege ክኸውን ይኽእል።
ስምዒታት ዝተፈላለዩ ክኾኑ ይኽእሉ፦ ምቕሳን፣ ሓዘን፣ ጭንቀት ወይ ዝተሓዋወሰ ስምዒት። ቅድሚ ምቁራጽ ጥንሲ ግዴታዊ ምኽሪ የለን፣ ግን የዕላል ክትሓቲ ትኽእሊ። Helsenorge ንAmathea ከም ቀሊል ኣገልግሎት ይጠቕስ።
መሰላትኪ ኣብ ማዕርነታዊ ሕብረተሰብ
ሕግታት ምቁራጽ ጥንሲ ብርእሰ-ውሳነ፣ ምስጢር ውልቃዊ ህይወትን ማዕርነትን ይተኣሳሰር። ኣብ ኖርወይ ሰብ ንምቁራጽ ጥንሲ ክግድድኪ ኣይክእልን፣ ከምኡውን ጥንሲ ክትቕጽሊ ክግድድኪ ኣይክእልን። Helsenorge ብዘይ ድሌትኪ ክግበር ከም ዘይክእል ግልጺ ይብል።
ስድራ፣ መጻምድቲ፣ ሃይማኖታዊ ከባቢ ወይ ኣስራሒ ርእይቶ ክህልዎም ይኽእል፣ ግን ኣብ ክንዳኺ ኣይውስኑን። ኣስራሒ ብዛዕባ ምቁራጽ ጥንሲ ሓበሬታ ጥዕና መሰል የብሉን። ጸቕጢ፣ ዓመጽ ወይ ምፍርራሕ እንተጋጠመኪ ናብ ሰራሕተኛታት ጥዕና፣ krisesenter፣ ፖሊስ ወይ ውሑስ ኣገልግሎት ተወከሲ።
ን samfunnskunnskapsprøven እዚ ዘክሪ፦ ጥንስቲ ክሳብ መበል 18 ሰሙን ርእሰ-ውሳነ ኣለዋ። ድሕሪ መበል 18 ሰሙን abortnemnd ብሕጊ ይግምግም። እዚ ምስ ማዕርነት ኣብ ኖርወይ እና መሰላት ተሓካሚ ይተኣሳሰር።
