ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽር ማለት ሰብ ብናጽነት ክነብር ከሎ ዝዕቅብ ግፊት፣ ምክትታል፣ ምፍርራሕ ወይ ሕግታት እዩ። ብዛዕባ መሓዙት፣ ክዳን፣ ተሌፎን፣ ትምህርቲ፣ ስራሕ፣ ዘመድ፣ መርዓ፣ ሃይማኖት፣ ጾታዊ ጉዳያት፣ መዘናጋዕታ ወይ ጉዕዞ ክኸውን ይኽእል። ኣብ ኖርወይ ስድራቤት ተስፋ ክህልዎም ይፍቀድ። ግን ብዓመጽ፣ ብግዴታ ወይ ብምፍርራሕ ናይ ካልእ ሰብ ህይወት ምቁጽጻር ኣይፍቀድን።
መዓስ እዩ ቁጽጽሩ ጎዳእ ዝኸውን?
ብዙሓት ስድራቤታትን ማሕበራትን ጽኑዕ ስርዓታት ኣለዎም። እዚ ብርግጽ ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽር ኣይኮነን። ጸገም ዝጅምር እዩ ቁጽጽሩ ክሳብ ሰብ ናጽነቱ፣ ድሕነቱን ብሕታዊ ውሳነኡን ዝስእን። ሽዑ መሓዙት ምምራጽ፣ ኣብ ተግባራት ምስታፍ፣ በይንኻ ምውጻእ፣ ርክብ ምሃል ወይ ትምህርቲን ስራሕን ምምራጽ ከቢድ ይኸውን።
ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽር ብዲጂታል መንገዲ እውን ክኸውን ይኽእል። ገሊኦም ሰባት ዝስይሙ ናይ ምስጢር ቁጽርታት ክካፈሉ፣ ዝርከቡሉ ቦታ ብስእሊ ክሰዱ ወይ ምእንቲ ካልኦት ክከታተሉ ምሉእ ግዜ ክምልሱ ይግደዱ። ካልኦት ድማ ማሕበራዊ መራኸቢ ብናጽነት ክጥቀሙ ኣይፍቀደሎምን፣ መልእኽቶም ይከታተል፣ ወይ ከኣ ምስ መን ከም ዝዛረቡ ዝወስን ሕግታት ይግበረሎም። ብተሌፎን ወይ ብኢንተርነት እንተ ዝግበር እኳ፣ ከም ኣብ ገዛ ዝግበር ቁጽጽር ዝኸፍአ ክኸውን ይኽእል።
ብተግባር ከመይ ይመስል?
ቁጽጽር ስነ-ኣእምሮኣዊ፣ ማሕበራዊ፣ ቁጠባዊ ወይ ኣካላዊ ክኸውን ይኽእል። ካብ ወለዲ፣ ሕውነት፣ ዘመድ፣ መሓዛ፣ ወይ ከባቢ ውልቀሰብ ክመጽእ ይኽእል። ገሊኦም ብፍሉይ መንገዲ ክኽደኑ፣ ርክቦም ክሓብኡ፣ ትምህርቲ ክሓድጉ ወይ ምስ ስድራቤት ክጉዓዙ ይግደዱ እንተለዎም እኳ ዘይደልዩ። ካልኦት ድማ ብዛዕባ ንጽህና፣ ክብሪ፣ ጾታ ወይ ምስ መን ግዜ ከም ዝውዕሉ ጽኑዕ ጠለባት ይገጥሙ።
ኣብ ከቢድ ጉዳያት ቁጽጽር ምስ ግዴታዊ መርዓ፣ ምእንቲ ክብሪ ዝተገበረ ዓመጽ፣ ሓደጋ ዓመጽ፣ ምንጻል ወይ ወጻኢ ሃገር ምውሳድን ናይ ምምላስ ፍቓድ ዘይምሃብን ክተሓሓዝ ይኽእል። ሰብ ብነጻነት ክንቀሳቐስ፣ ክመርጽ ወይ ዘይብሉ ክብል ክኸእል እንተዘይከኣለ ዘይምርግጋጽ እዩ።
ሕግታትን መሰላትን ኖርወይ እንታይ ይብሉ?
ኣብ ኖርወይ ቆልዑ፣ መንእሰያትን ዓበይትን ናይ ብሕታዊ ሂወት፣ ድሕነት፣ ትምህርቲ፣ ሕክምናዊ ክንክንን ካብ ዓመጽ ናጽነትን መሰል ኣለዎም። ቆልዑ ንኽንክንን ድሕነትን ብዓበይቲ ስለ ዝተደገፉ ፍሉይ ምክልኻል ኣለዎም። ወለዲ ደረትን ሕግን ክሰርዑ ይኽእሉ፣ ግን ብዓመጽ፣ ብምፍርራሕ ወይ ብምውርዳት ቆልዑ ወይ መንእሰያት ክቆጻጸሩ ኣይክእሉን።
ሕጊን እሴታትን ኖርወይ ብርእሰ-ውሳነን ማዕርነትን ይተካእ። ባህሊ፣ ክብሪ ስድራቤት ወይ ሃይማኖት ንግዴታ ምኽንያት ክኸውን ኣይክእልን። ማለት ሰብ ስድራቤቱ እኳ እንተዘይተሰማምዐት ሓገዝ ክሓትት ይኽእል። ሓደ ሰብ ድሕነትን ብምእንቲ ምስታትን ክመርጽ የብሉን።
ስለምንታይ ቀልጢፍካ ሓገዝ ምሕታት ኣገዳሲ እዩ?
ብዙሓት ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽር ዝረኸቡ ሰባት ስለ ተኣማንነት፣ ሕፍረት፣ ገንዘብ ወይ እንታይ ከም ዝብል ካልእ ሰብ ስለ ዝፈርሑ ክዛረቡ ይፈርሁ። ገሊኦም እንተ ተዛሪቦም ኩነታቶም ክኸፍእ ከም ዝኽእል ይፈርሁ። እዚ ይርዳእ እዩ፣ ግን ስለዚ ቀልጢፍካ ሓገዝ ምሕታት ኣገዳሲ እዩ። እቲ ቁጽጽር እንታይ ከም ዝኸይድ ብቐዳምነት ምፍላጥ ቅድሚ ምድንጋጽ ድሕነት መደብ ምግባር የቐልል።
እንተዘይተረጋጊጽካ እዚ ዝረኸብካዮ እኹል ከቢድ ምዃኑ ወይ ዘይምዃኑ፣ እኳ ኣብ ምኽሪ ክትሓትት ትኽእል። ክሳብ ኩነታት ሓደጋ ክኸውን ኣይትጽበይ። ቀዳማዊ ሓገዝ ምሕታት ካብ ድሕሪ ምግባር ይሓይሽ።
መን ሓገዝ ክህብ ይኽእል?
ምስ መምህር፣ ናይ ቤት ትምህርቲ ነርስ፣ ሓኪም፣ ማእከል ስንባደ፣ NAV፣ ናይ ቆልዑ ሓለዋ፣ ፖሊስ ወይ ንትኣመን ዓቢ ሰብ ክትዛረብ ትኽእል። እንተ ትሕቲ 18 ዓመት እንተኾንካ፣ ናይ ቆልዑ ሓለዋ ምስ ዓመጽ፣ ከቢድ ምግዳፍ ወይ ጎዳእ ቁጽጽር እንተተጋጠምካ ክሕግዝ ይኽእል። ቤት ትምህርቲን ናይ ጥዕና ኣገልግሎታትን ሻቕሎት ብግድን ክምልከቱ ግዴታ ኣለዎም።
Bufdir እቲ ጉዳይ ከቢድ ምስ ዝኸውን 02800 ንፖሊስ ምድዋል ትእዛዝ ይህብ፣ በቲ ቅጽበታዊ ሓደጋ ድማ 112 ክትድውል ይብል። ኣብ ቅጽበታዊ ሓደጋ ካልኦት ቅድሚ ምስማማዕ ኣይትጽበይ። ብቐጥታ ድውል። እቲ ናይ ክእለት ጋንታ ኣንጻር ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽርን ምስ ክብሪ ዝተሓሓዘ ዓመጽን ንኣገልግሎታት ሓገዝ ኣብ ከቢድ ጉዳያት መምርሒ ክህብ ይኽእል። በስልክ 478 090 50 ብመዓልታት ስራሕ ካብ 09:00 ክሳብ 15:00 ይርከብ፣ ወይ ብ[email protected]።
ዕቃ ኖርወይ ናይ IMDi Nora እውን መሰላት ምፍላጥ፣ ሓገዝ ምርካብ እና ብብዙሕ ግዜ በይንኻ ከም ዘይኮንካ ምርዳእ ንኽቀልል ተዳሊዩ እዩ። ዕላማ እቲ ንኽትርኢ ዝኽእሉ ኣፓርታት ክትፈልጥ እዩ፣ እቲ ኩነታት ቅድሚ ክኸፍእ ክትጥቀመሎም ትኽእል።
ንወጻኢ ጉዕዞ ወይ ክትተርፍ እንተፈሪሕካ
ገለ ሰባት ብዛዕባ ዕረፍቲ፣ ምብጻሕ ስድራቤት ወይ ጉዕዞ ኣብ ቁጽጽር ይገብሩ። ካብ ሃገር ክትወጽእ፣ ኣብ ወጻኢ ክትተርፍ ወይ ናብ ገዛ ክትምለስ ከይትኽእል እንተፈሪሕካ፣ ቀዳማይ ንዘተ ክትገብር ኣለካ። እንተ ትኽእል ቅድሚ ምንቃስ ምስ ዘተኣማኑ ዓቢ ሰብ፣ ቤት ትምህርቲ ወይ ኣገልግሎት ሓገዝ ተዛረብ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ድሕነት፣ ሰነዳት እቲ ምንጭታት ድማ ኣገዳሲ እዩ።
እንተ ድሮ ኣብ ሓደጋ ኣለኻ፣ ብቕጽበት ፖሊስ ርኸብ። ኣብ ቅጽበታዊ ሓደጋ 112 ትኽክለኛ ቁጽሪ እዩ። ቅድሚ ምድዋል ኩሉ ዝርዝር ክትዳለው ኣይደለኻን። ኣገዳሲ ነገር ሰብ ኣብ ሓደጋ ከም ዘለኻ ክፈልጥ እዩ።
ዕለታዊ ደረት
መደበኛ ናይ ስድራቤት ደረትን ጎዳእ ቁጽጽርን ምፍላይ እውን ይጠቕም። ኩሉ ስድራቤት ግዜ ግዜ አይ ይብል። ወለዲ ሰዓት ድቃስ፣ የቲ ግዜ ወይ ናይ ገዛ ስራሕ ክውስኑ ይኽእሉ። ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽር ዝጅምር እንተ ደረቱ ደጋፊ ኣይኮነን፣ ሕይወት ሰብ ንምቁጽጻር፣ ንምንጻል ወይ ንመደበኛ ምርጫታት ንምኽልካል እንተተጠቀመ። ሽዑ ብትምህርቲ ጥራይ ኣይኮነን፣ ናይ ነጻነት ገደብ እዩ።
እንተዘይተረጋጊጽካ
እንተ እዚ ዝተላለየ እንተ መሰለካ፣ ቅድሚ ምርካብ ፍጹም ምርግጋጽ ኣየድልን። ኩነታት ከም ትርእዮ ክትገልጽ ትኽእል፣ ሓሳብ ንምርካብ እኳ ብቀሊል ይኸውን እንተዘይኮነ። ናይ ሓገዝ ስርዓት ሓደጋ ምግምጋም፣ ምድማጽን ናይ ደገፍ ሕቶታት ምሕታትን ይፈልጥ። ኣገዳሲ ነገር ብዘይ ውጥረት ንርእስኻ ምጽናሕ እዩ።
ኣብ ፈተና እንታይ ክትዝክር ኣለካ?
ኣብ ፈተና ማሕበራዊ ምርምር፣ ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽር ነጻነት እንተ ዝኽልክል ወይ ግዴታ እንተ ዘለዎ ሓደ ውልቃዊ ናይ ስድራ ጉዳይ ከምዘይኮነ ክትገልጽ ኣለካ። እውን ሕጊ ኖርወይ ሰብ ብሕይወቱ እንታይ ከም ዝመርጽ መሰል ከም ዝሕሉ ክትፈልጥ ኣለካ፣ ሓገዝ ድማ ብቤት ትምህርቲ፣ ናይ ጥዕና ኣገልግሎት፣ ማእከላት ስንባደ፣ ፖሊስ፣ NAV እና ናይ ቆልዑ ሓለዋ በብዝኾነ ግዜ ከም ዘሎ ክትፈልጥ ኣለካ። ባህሊን ሃይማኖትን ንዓመጽ ወይ ንከቢድ ቁጽጽር ክድግፉ ኣይክእሉን።
ሓጺር ሓበሬታ
ኣሉታዊ ማሕበራዊ ቁጽጽር ምንጻር ነጻነት ዝወስድ ቁጽጽር እዩ። ሕጊ ኖርወይ ስድራቤት፣ ማሕበረሰብን ስልጣናትን እንታይ ክሓትቱ ከም ዝኽእሉ ደረት ይሰርዕ። ቁጽጽር ጎዳእ እንተ ኮይኑ፣ ሓገዝ ኣሎ፣ እቲ ኩነታት ቅድሚ ክኸፍእ ከይትጽበይ ክትሓትት ትኽእል።
