ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ ነፃ ዋላ ንግዲ ተዋህደ መካን እዩ ግጭት ብመካን ምፍታት ንሙስዓት። መካንናዋ ብሙሉእ መንግስተ ኖርዌ ተዘርጊአ እያ፣ ምሕያወይ አለ፣ ርሕቅ ሩህ ኢያ፣ ኣብ ተወሳኺ ተቀበልቲ ሕጻናት ዚ ኣብ ቤት-ዋኒን ምትሓዝ ሊሳብ።

ኣንታይ እዮ ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ?

ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ ነፃ ዋላ ንግዲ ተዋህደ መካን እዩ ሰብ ግጭት ምፍታት ንሙስዓት። መካንናዋ መካን: ገለ ሰብ ብዘይ ጎነ ካልኦት ግን ሓዳሕ ወተሃሃደ ዝገበር ምቐብጫዋ ኮይኑ።

ሃሳበ ሰሊጥ እዩ። ምስ ሞያዊ ርዝኣት ናይ ዳህላይ ወሲዱ ክጽበዋ፣ ሕሳበ ካልኦት ንናይሶም ሓዳሕ ወተሃሃደ ሃገር። ሒደት ግዜ ናይ ሕልፊ ገበራ እዩ፣ ብሕጂ ቅጥዓ ሰሓት ዚዪ እዩ። ንስምዒ ክራስዮ ዕዮ፣ ምውሳድ ናይሶም ሕሳበ ክጽበ።

ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ ብሙሉእ ካብ መንግስተ ኖርዌ ተዘርጊአ እያ። ከምዚ ሕሊና 2026 ሊሳበ ሙሉእ ቅጥዓት ሥራሕ ሙእዘውየቦም ድዩ ብምሉእ ውሕለ ህዝብታት ኖርዌ። ሪእሰ ዓዲ ንሕሱ ዝምዕሩ ኢዩ ብቢሮ ቅጥዓት ግጭት ስር ዋዜሩ ዝህስበ ብአ-ሕዋሳት ሰብኣይ። ሕጊ ቅጥዓ ግጭት ኢድ ሙሉእ ኖርዌ።

መካን ሰብ ብዘይ ጎነ እዩ እቲ ወተሃሃደ ዝመሓደር። ናይ መካን ሕጋዊ ሪእሰ ወይ ዚ ሰብ ዚ ብርህ ኤዩ። ብሌላ ብ430 ቤት-ተጋበት-ንስስካ ዚ በርሃ ሞያ፣ ምሊሕወ ገበራ ዝምህር ዋ ንስስካ ሃገር። ክሉ ሰምዑ ይሰወር።

ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ ሙጾ ናይ ኖርዌ ሚሊክስ ሕጊ። ምስ ዋሓሕ ወይ ክጠቀስ ወህብወ-ሩድ ዋ ሕጊ ዋ ወህብወ-ሩድ ዋ ኖርዌ።

ኣንታይ ገበናት ቅጥዓት ግጭት ተወስድ?

ቅጥዓት ግጭት ሕሕወ ገበናት ወ ናይ ሕጊ ገበናት ወስድ። ሥራሕ ነቲ መካን ካብ ሕሕወ ወ ሕጊ-ሪእሰ ይዋሃባ።

ሕሕወ ገበናት ግጭት ሰብ ውሉድ ተወግተ। ሊሳበ ምሳል-ኢትየ:

  • ግጭት ምስ ጠይያ ፣ ለ መትሓት ተራ ሕንዛ ወ ዋሓ ሓቦ
  • ብዕለ ምስ ሕሳበ ወ ዓዲ ዋ
  • ንግዲ-ቁጽሪ ግጭት ፣ ለ ገምዓ ወ ኪዩ
  • ግጭት ብስራሕ ወ ተቓላዕ ህዝብ

ናይ ሕጊ ገበናት ብብዛዕ ካብ ሊሳበ ወ ሓጢአት-ሪእሰ ተወስድ። ዚ ምዋሊ፣ ሓስወ ወ ወሪዶ፣ ምርሳስ፣ እንዶ ወ ምጥገስ። ሊሳበ ገበን ናይ ሕጊ ወስድ ቅጥዓት ግጭት ምስ ሳመመ ሕጊ ምጥገስ።

በ2023 ቅጥዓት ግጭት 8034 ገበናት ስሪ። እዚ-ናይ እዚ 3050 ሕሕወ መካን ወ 1879 ናይ ሕጊ መካን እዩ። ከምዚ ገበን ብጸልቲ ወ ጥቁስ ቅጥዓ ምስ ሕሳበ ሓልዋ፣ ክጠቀስ ትኽል ጥቁስ ባህሪ ቅጥዓ ሕሳበ።

ብኸመ ይገበር መካኖ?

መካን ምሕያወይ እዩ፣ ሙሉእ ሕሳበ ምድላወ ኣለዎ። ሰብ ሓደ ሓደ ተገይሮ ኣይተሓልዮ። ሦሙ ናይ ሥራሕ:

  • እንታ ወ ሊሳበ ተወስዓ ገበን ናይ ገበናት ሕድወት ወ ወራዲ።
  • ቅጥዓት ግጭት ካላ ሰብ ዚ ምድላወ ምቤት-ዋኒን የሳትዩ።
  • ሙሉእ ሕሳበ ስር ኢዩ ይህልወ ሰሕወ ጋር ሕፍር ናይ መወሎ ሰብ።
  • ወድያ ሙሉእ ሕሳበ ዝመንታ፣ መካን ሰብ ናይ ግዜ ወ ውሳኔ ያቀረ።
  • ብወተሃሃደ ምሰስ ክሉ ሕሳበ ምዕብልታ፣ ወ መካን ምድላወ ሙሉእ ወታሃሃደ ምዕቂስ ምሙት።
  • ዚ ዝሓወ ወደ ምስ ወተሃሃደ፣ ስለ ሕሕወ ወተሃሃደ ዝመሪ።

ወተሃሃደ ሙሉእ ወሰትክዎ። መካን ይከራታ መገሪሕ ሙሉእ ወ ክሉ ሰምዑ ምስቀረ ምህጹጹ እዩ። ክሉ ዝሓወ ሩህ ምስ ወዪዮ፣ ክሉ ዘስዩ ሃገርስ ኩርናዓ ክወስዱ ኣለዎ። ክሉ ሕጋዊ-መወሎ ምስ ኢሉ ሊሳበ።

ዝወታሕደ መገሪሕ ምስ ሙጾ ሕጊ ምደገብ

ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ ተመረኩዘ ኢዩ ብዝወታሕደ መገሪሕ (ብእንግሊዝ: restorative justice)። ሲ ናይ ስራሕ እዩ ሪህ ተዓወሊ ወ ወተሃሃደ ሕሳበ ምስ ሙጾ ሕጊ ምውታር።

ብናይ ሕጊ ገበን ሕሳበ ቅለይ ሰሓት ዝምየ። እቲ ሙሉእ ደሓዋ ምስ ሰምዕ ምዕብልታ ክጠቀስ። እቲ ሙሉእ ዝገበር ዶ ሓሩቅ ምስ ሙሉእ የገበር።

ናይ መሳሪሕ ናይ ትምህርቲ ኢድ ሙሉእ እቲ ሂወት ነዲዓ ምስ ሙጾ ሕጊ ዝተሪፍ-ሕጋዊ። ቀብለ ሙሉእ ደሓዋ ይሰምዕ፣ ወ ሞያ ወ ኣዋልዐ ሰብ ዝገበር ዋጆ ምስ ሙጾ ሕጊ ክፈልጥ።

ኩነታት ወተሃሃደ ናይ ኢድ ገበን ሕጊ ሙሉእ ሕጋዊ ምህላዪ ካብ ሙሉእ ሙጾ ሕጊ ዝከርክር። ነቲ ዝምላዊ ምስ ታሪክ ሙጾ ሕጊ ሊሳበ ሁለት ዓመተ।

ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ ቤት-ዋኒን ኣይነበር። ሲ ንሓበና ሙጾ ሕጊ ወስድ ለይከክ፣ ከ ደ ስለ ምህላዪ ሙጾ ሕጊ ሊሳበ።

ሙጾ ሕጊ ሞያ ሓሚወ ወ ወሚናዓ ሓሙወ: ምደገብ ምስ ሕሰርተ

ቅጥዓት ግጭት በኖርዌ ንኡ ሪእሰ ወዲ ትምህርቲ ሙጾ ሕጊ ሙጾ-ሪእሰ ዝህስበ ዝክልክሎ: ሙጾ ሕጊ ሞያ ሓሚወ ወ ወሚናዓ ሓሙወ። ሙሉእ ምደገብ ምስ ሕሰርተ።

ሙሉእ ሙጾ ሕጊ ሞያ ሓሚወ ወ ወሚናዓ ሓሙወ ወ ኢድ 15 ወ 18 ዓመተ ዝወሰደ ሙሉእ ሙጾ ሕጊ ዚህሎ። ምስ ሕሰርተ ሓሚወ ወደ ወደ ወደ ሙጾ ሕጊ ወ ወሚናዓ ምስ ግዜ ክጥበ። ኢድ ወተሃሃደ በዛ ሰብ ሕሙወ-ማህሪ፣ ሓሚወ ወ ካላ ሙሉእ ዚ ምሙት ዝወስዓ። ሓሙወ ገሎ ምሁር ኢዩ ሙሉእ ሕጊ ሙሉእ።

ሙጾ ሕጊ ሞያ ሓሚወ ምስ ሙጾ ሕጊ ትም-ሪህ ዝውስድ ወ ግዜ ክስ። ወሚናዓ ሓሙወ ምስ ሙጾ ሕጊ ርፍ-ርፍ ዝውስድ። በ2023 ቅጥዓት ግጭት 59 ገበናት ሙጾ ሕጊ ሞያ ሓሚወ ወ 464 ወሚናዓ ሓሙወ ስሪ።

ሪህ እዩ ሓሙወ ወደ ሩህ ሓሪሮ ምስ ሕሰርተ። ሕጋዊ ሓሙወ ወ ሞያ-ብአ ሙሉእ ፍቅድ ምስ ሓሙወ ሕጋዊ-ንፂሙ ስርቃ በኖርዌ።

ብኸመ ተወስዓ ገበን ገሎ?

ኢድ ስር ገበን ሕሕወ ነጠርግ ተወስዓ ምክያወ፣ ነፃ እዩ። ሕጋዊ ተወስዓ ዘይተሓታትወ።

ሦሙ ናይ ሥራሕ:

  • ወደ konfliktraadet.no ወ ናይሶም ውሕለ ቅጥዓት ግጭት አግኒስ።
  • ገበንሰ ተወስዓ፣ ወ ወ ስልክ ምልክት።
  • ቅጥዓት ግጭት ካላ ሰብ ምድላወ ምቤት-ዋኒን ሰት ያቀረ።

ከምዚ ገበን ናይ ሕጊ ገበን እያ፣ ብብዛዕ ምስ ሊሳበ ይመጽእ። ሊሳበ ወ ሓጢአት-ሪእሰ ግልልመ ወስዓ ንቅጥዓት ግጭት ይወስዓ። ከምዚ ሕልውና ወ ሰ-ህዝብ ወ ካላ ህዝብ መልካ ወስዓ ከ ዚ ግልልም እዩ። ክሉ ግዜ ናይሶም ውሕለ ቅጥዓት ግጭት ምልክት ትኽል ምቤት-ዋኒን ትኽከል ይሕሊ።

ክጠቀስ ሕጋዊ-መወሎ ነርገ ብገሪኦ ምስ ኖርዌ ፍቅድ። ተወስዓ ኖርዌ ሳምጣንፍ ምሕሴም ሙሉእ ሕጒ ወ ከመ ኖርዌ ይገበር ምስ ምፍላጥ።

ሊሳበ ሕጻናት-ሪህ ትምህርቲ ሕጒ ዝህሬ ሓይላ-ሊሳበ። ሳምጣንፍ ናይ ሕጒ ወ ሲ-ሪህ ንክሉ ገበንስ ሳምጣንፍ ዝታወሰ ተግበር።

ሓዝዎ ንምሕናስ? ሳምጣንፍ ነፃ ሞያ።