ሕብረት ሰራሕተኛታት ኣብ ክንዳኻ ብዛዕባ ደሞዝን ኩነታት ስራሕን ይዘራረብ፡ ኣብ ግዜ ግርጭት ድማ ይድግፈካ። ብስምምዓት ታሪፍን ኣብ መንጎ መንግስቲ፡ ሰራሕተኛታትን ኣስራሕትን ዘሎ ናይ ሰለስተ ወገን ምትሕብባር – «ኖርወያዊ ሞዴል» – ውሑስን ዝተወደበን ናይ ስራሕ ህይወት ይረጋገጽ። ክፍሊት ኣባልነት እውን ናይ ቀረጽ ቅናስ ይህበካ።
ሕብረት ሰራሕተኛታት እንታይ እዩ – እንታይከ ይገብር?
ሕብረት ሰራሕተኛታት ማለት ደሞዝን ኩነታት ስራሕን ንምምሕያሽ ዝተኣኻኸቡ ሰራሕተኛታት ዘለዎ ውድብ እዩ። እቲ ሓሳብ ቀሊል እዩ፡ በይንኻ ኣብ ልዕሊ ኣስራሒ ሒደት ሓይሊ ኣለካ፡ ብሓባር ግን ብዙሕ ሓያላት ኢኹም። እቲ ሕብረት ጉዳይካ ኣብቲ ውልቃዊ ስፍራ ስራሕን ኣብ ዓበይቲ ድርድራት ደሞዝን የቕርብ።
ሕብረት ሰራሕተኛታት ካብ ካልእ ሓሊፉ፡
- ምስ ኣስራሒ ብዛዕባ ደሞዝ፡ ሰዓታት ስራሕን ካልኦት ኩነታትን ይዘራረብ
- ምስ ትሰናበት፡ ግዝያዊ ምቁራጽ ስራሕ ምስ ዝግበረካ ወይ ብዘይ ፍትሒ ምስ ትተሓዝ ይሕግዘካ
- ኣብ ግርጭታት ስራሕ ሕጋዊ ሓገዝን ምኽርን ይህብ
- መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ስፍራ ስራሕካ ክትከዶ እትኽእል ተወካሊ (tillitsvalgt) ኣለዎ
ኣብ ኖርወይ ሰራሕተኛታት ኣብ ኣርባዕተ ዓበይቲ ጥርናፈታት ተወዲቦም ኣለዉ፡ LO (ኖርወያዊ ኮንፈደረሽን ሕብረት ሰራሕተኛታት፡ እቲ ዝዓበየ)፡ Unio፡ YSን Akademikerneን። ነፍሲ ወከፎም ንዝተፈላለዩ ሞያታት ብዙሓት ሕብረታት የኣኻኽቡ – ካብ ሰራሕተኛታት ጥዕናን መምህራንን ክሳብ መሃንድሳትን ሰራሕተኛታት ድኳናትን። ነቲ ንሞያኻ ዝሰማማዕ ሕብረት ትመርጽ።
ስምምዕ ታሪፍ፡ እንታይ የውሕሰልካ
ስምምዕ ታሪፍ (tariffavtale) ኣብ መንጎ ሕብረት ሰራሕተኛታትን ኣስራሒ (ወይ ውድብ ኣስራሕቲ)ን ብዛዕባ ደሞዝን ኩነታት ስራሕን ዝግበር ጽሑፍ ስምምዕ እዩ። ካብ ኣገደስቲ ጥቕምታት ኣባልነት ሓደ እዩ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ንኹሎም ሰራሕተኛታት እቲ ስፍራ ስራሕ የገልግል – ንኣባላት ጥራይ ኣይኮነን።
ስምምዕ ታሪፍ ካብ ካልእ ሓሊፉ ነዚ የውሕሰልካ፡
- ዝተሰማምዐ ዝተሓተ ደሞዝን ቀዋሚ ተወሳኺ ደሞዝን
- ተወሳኺ ንናይ ምሸት፡ ለይትን ቀዳመ-ሰንበትን ስራሕ
- ንተወሳኺ ሰዓታት፡ ዕረፍትን ሰዓታት ስራሕን ንጹር ሕግታት
- ካብ ሕጋዊ ዝተሓተ ዝሓሸ ናይ ስራሕ ጥሮታ (tjenestepensjon)ን ኢንሹራንስን
- ኣብ ግዜ ምስንባትን ምቕናስ ሰራሕተኛታትን ዝተወደበን ክግመት ዝከኣልን መስርሕ
ኖርወይ ሓፈሻዊ ብሕጊ ዝተወሰነ ዝተሓተ ደሞዝ የብላን። ኮይኑ ግን ኣብ ገለ ጽላታት – ከም ህንጻ፡ ጽሬትን ሆቴላትን – ክፍልታት ስምምዕ ታሪፍ ንኹሉ ዝምልከት ተገይሮም፡ ስለዚ ዝተሓተ ደሞዝ ንኹሎም ኣብኡ ዝሰርሑ የገልግል። ብዛዕባ ዝተሓተ ደሞዝ ኣብ ኖርወይን ኣብ ውዕል ስራሕ ኩሉ ግዜ ክህሉ ዘለዎን ዝያዳ ኣንብብ።
ኖርወያዊ ሞዴልን ናይ ሰለስተ ወገን ምትሕብባርን
«ኖርወያዊ ሞዴል» ኣብ ኖርወይ ናይ ስራሕ ህይወት ብኸመይ ከም ዝመሓደር ዝገልጽ ቃል እዩ። ኣብ ጥቡቕ ምትሕብባር ሰለስተ ወገናት ይተኣማመን፡ መንግስቲ፡ ሰራሕተኛታት (ሕብረታት)ን ኣስራሕትን። እዚ ናይ ሰለስተ ወገን ምትሕብባር ይብሃል።
ኣብ ወገን ኣስራሕቲ ካብ ካልኦት NHO (ኮንፈደረሽን ናይ ኖርወያዊ ትካላት፡ እቲ ዝዓበየ)፡ Virke፡ KS (ንምምሕዳራት ከተማ ዘወዳድብ)ን Spekterን ኣለዉ። እዚኦም ምስ ውድባት ሰራሕተኛታት ከም LO፡ Unio፡ YSን Akademikerneን ይዘራረቡ።
እቲ ምትሕብባር ዓሚቝ ሱር ኣለዎ። ብዕቱብ ብቀንዲ ስምምዕ 1935 (Hovedavtalen) ኣብ መንጎ LOን ኣስራሕትን ጀሚሩ፡ መብዛሕትኡ ግዜ «ቅዋም ናይ ስራሕ ህይወት» ይብሃል። መንግስቲ ብሓባራዊ ሕግታትን ትካላት ከም Riksmekleren (ሃገራዊ ኣስማማዒ) ፡ ኣብ ድርድር ደሞዝ ወገናት ምስ ዘይሰማምዑ ዘስማምዕ፡ ከምኡ ድማ ናይ መንግስቲ ኮሚቴ ርክብ የበርክት። ውጽኢቱ ብዘይምስልሳል ሒደት ስራሕ ምቁራጽ፡ ንኣሽቱ ፍልልያት ደሞዝን ልዑል እምነት ኣብ መንጎ ወገናትን ዘለዎ ናይ ስራሕ ህይወት እዩ።
ኣስታት ፍርቂ ሰራሕተኛታት ኖርወይ ኣባላት ሕብረት እዮም – ኣስታት 50 ሚእታዊ (Fafo፡ 2023)። እቲ ድርሻ ኣብ ህዝባዊ ጽላት (ኣስታት 80 ሚእታዊ) ካብ ብሕታዊ ጽላት (ትሕቲ 40 ሚእታዊ) ብንጹር ይዛይድ። ብዙሓት ኣባላት ምዃኖም ነቲ ሞዴል ዝሰርሕ ምኽንያት ኣገዳሲ እዩ።
ስለምንታይ ኣባል ትኸውን – ከምኡ ድማ ቅናስ ክፍሊት ሕብረት
ከም ኣባል ሕብረት ሰራሕተኛታት ብዙሓት ጥቕምታት ትረክብ፡
- ደሞዝን ሓለዋን፡ ሓደ ሰብ ኣብ ክንዳኻ ብዛዕባ ደሞዝን ኩነታትን ይዘራረብ።
- ኣብ ግርጭት ደገፍ፡ ምስ ትግደድ ስራሕ ከተቋርጽ ሓገዝን መብዛሕትኡ ግዜ ገንዘባዊ ደገፍን።
- ሕጋዊ ሓገዝ፡ ኣብ ግዜ ምስንባት፡ ግርጭት ደሞዝ፡ ጉድኣት ስራሕ ወይ ግርጭት ደገፍ።
- ኢንሹራንስን ጥቕምታት ኣባልነትን፡ መብዛሕትኡ ግዜ ምቹእ ኢንሹራንስ ንብረት፡ መገሻን ካልእን፡ ከምኡ ድማ ቅናስ ዋጋ።
ክፍሊት ኣባልነት (kontingent) ትኸፍል፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣስታት 1–1,5 ሚእታዊ ካብ ደሞዝካ። እቲ ጽቡቕ ዜና፡ ነቲ ክፍሊት ናይ ቀረጽ ቅናስ ትረክብ። ንዓመተ እቶት 2026 ክሳብ 8 700 ክሮነር ክትቅንስ ትኽእል – ካብ ናይ ዓሚ 8 250 ክሮነር ዝለዓለ። ኣብ ክፋል ዓመት ጥራይ ኣባል ኔርካ እንተድኣ ኮይንካ፡ እቲ ዝለዓለ መጠን ብተመጣጣኒ ይንኪ። እቲ መጠን ብልሙድ እቲ ሕብረት እንተድኣ ሓቢሩ ብኣውቶማቲክ ኣብ ናይ ቀረጽ መግለጺ ይኣቱ፡ ግን ኩሉ ግዜ እቲ ቁጽሪ ቅኑዕ ምዃኑ ኣረጋግጽ።
ኣብ ስራሕ እንታይ መሰል ከም ዘለካ ዝያዳ ክትፈልጥ እንተደሊኻ፡ ነቲ ብዛዕባ መሰላት ሰራሕተኛታት ዘሎ መምርሒ ኣንብብ።
ብኸመይ ኣባል ትኸውን
ኣባል ምዃን ቀሊል እዩ ሒደት ደቓይቕ ጥራይ ይወስድ፡
- ነቲ ቅኑዕ ሕብረት ድለ ንሞያኻ፡ ብፍላይ ኣብ ውሽጢ LO፡ Unio፡ YS ወይ Akademikerne። መብዛሕትኦም ሞያታት ናይ ገዛእ ርእሶም ሕብረት ኣለዎም።
- ብኦንላይን ኣባል ኩን ብመንገዲ መርበብ ሓበሬታ እቲ ሕብረት፡ ብልሙድ ብBankID።
- ኣስራሒኻን ስራሕካን ሓብር ምስ ቅኑዕ ስምምዕ ታሪፍ ክትተኣሳሰር።
- እቲ ክፍሊት መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ደሞዝ ብኣውቶማቲክ ይቑረጽ፡ ወይ ብጥራዝ ይኽፈል።
- ምስቲ ተወካሊ ተላለ ኣብ ስፍራ ስራሕካ – ንሱ እዩ እቲ መዓልታዊ እትከዶ ሰብ።
ኣብ ዝኾነ ግዜ ኣባል ክትከውን ትኽእል፡ ከም ሓድሽ ኣብ ኖርወይ እውን። ቀዋሚ ስራሕ ክሳብ ዝህልወካ ክትጽበ ኣየድልየካን፡ ግዝያውያን ሰራሕተኛታት፡ ናይ ፍርቂ ግዜ ሰራሕተኛታትን ሰልጠንትን እውን ኣባል ክኾኑ ይኽእሉ። ምውዳብ ካብ ውሑሳት ወፍርታት ናይ ናይ ስራሕ ህይወትካ ሓደ እዩ።
