ኣብ ኖርወይ ብምኽንያት ብሄር፡ ሃይማኖት፡ ቋንቋ፡ ጾታ፡ ዕድመ፡ ስንክልና ወይ ጥንሲ ኣብ ስራሕ ቦታ ዝፍጸም ኣድልዎ ተኸልኪሉ እዩ። ብነጻ ናብ Diskrimineringsnemnda ክትካስስ ትኽእል ኢኻ።
ኣድልዎ ኣብ ዓለም ስራሕ እንታይ እዩ?
ኣድልዎ ማለት ብዘይ ግቡእ ምኽንያት ካብ ካልኦት ብዝኸፍአ መገዲ ምትሓዝ ማለት እዩ። ኣብ ኖርወያዊ ዓለም ስራሕ፡ ብምኽንያት ብሄር፡ ሃይማኖት ወይ እምነት፡ ቋንቋ፡ ጾታ፡ ዕድመ፡ ስንክልና፡ ጥንሲ፡ ናይ ወላዲ ፍቓድ፡ ጾታዊ ዝንባለ ወይ ጾታዊ መንነት ንዝኾነ ሰብ ምድላይ ተኸልኪሉ እዩ። እዚ ክልከላ እዚ ንብምሉኡ እቲ ናይ ስራሕ ርክብ ይምልከት – ካብ ናይ ስራሕ መወዓውዒ ጀሚሩ፡ ብምቑጻር ስራሕን ብምድልላይ ደሞዝን ሓሊፉ፡ ክሳብ ምስንባትን ጡረታን።
እቲ ሕጊ ኣብ ማእከል ቀጥታዊ ኣድልዎ (ንኣብነት ወጻእተኛ ስም ስለ ዘለካ ብዝኸፍአ መገዲ ምስ ትትሓዝ) ከምኡ'ውን ዘይቀጥታዊ ኣድልዎ (ሓደ ሕጋጋት ገለልቲ ዝመስል፡ ግን ንሓደ ጉጅለ ብዝያዳ ዝጎድእ – ከም ኣብ ስራሕ ብሓቂ ዘየድልየሉ «ጌጋ ዘይብሉ ኖርወያዊ ቋንቋ» ዝብል ጠለብ) ፍልልይ ይገብር። ክልቲኡ ዓይነት ብሕጊ ተኸልኪሉ እዩ። ብዛዕባ ተመሳሰልቲ መሰላት ኣብ ማዕርነት ኣብ ኖርወይ ዝብል ዓንቀጽ ተወሳኺ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ።
እቲ ሕጊ ካብ ኣድልዎ ብምኽንያት እዞም ዝስዕቡ ይከላኸለልካ፦
- ብሄር፡ ሃገራዊ መበቆል ወይ ሕብሪ ቆርበት
- ሃይማኖት ወይ እምነት
- ቋንቋ
- ጾታ፡ ጥንሲ፡ ናይ ወላዲ ፍቓድ ወይ ናይ ክንክን ሓላፍነታት
- ስንክልና
- ጾታዊ ዝንባለ፡ ጾታዊ መንነት ወይ ጾታዊ መግለጺ
- ዕድመ
- ውህደት ናይ ብዙሓት ካብዞም ምኽንያታት ብሓንሳእ
ንኣብነት ንስደተኛታት ልሙድ ኣብነት፡ ወጻእተኛ ዝመስል ስም ዘለዎም ማመልከቲታት ምስ ካልኦት ተመሳሳሊ ብቕዓት ዘለዎም ኣመልከቲ ብተደጋጋሚ ናብ ቃለ-መጠይቕ ዘይምጽዋዖም እዩ። ካልእ ኣብነት ድማ ብምኽንያት ብቐላጤ ኖርወይኛ ምዝራብካ ኣብ ትሪ ስራሕ ዕድል ዘይምርካብካ ወይ ኣብ ዝኸፍአ ፈረቓ ምድላይካ እዩ። እዚ ክልቲኡ፡ ኣስራሒ ግቡእ ምኽንያት እንተዘይብሉ፡ ዘይሕጋዊ ኣድልዎ ክኸውን ይኽእል እዩ።
እቲ ኣብ ስራሕ ዝከላኸለልካ ሕጊ
ውሕስነትካ ኣብ ሕጊ ማዕርነትን ኣድልዎ-ኣልቦነትን ሰፊሩ ኣሎ፡ እዚ ድማ ንብምሉኡ ሕብረተሰብ ይምልከት – ንዓለም ስራሕ ጥራይ ኣይኮነን። እቲ ሕጊ ብምኽንያት ጾታ፡ ጥንሲ፡ ብምውላድ ወይ ብምድላይ ውላድ ዝርከብ ፍቓድ፡ ናይ ክንክን ሓላፍነታት፡ ብሄር፡ ሃይማኖት፡ እምነት፡ ስንክልና፡ ጾታዊ ዝንባለ፡ ጾታዊ መንነት፡ ጾታዊ መግለጺ ከምኡ'ውን ዕድመ ዝፍጸም ኣድልዎ ይኽልክል። እቲ ውሕስነት ውህደት ብዙሓት ምኽንያታት እውን ይሽፍን፡ ንኣብነት ሓንቲ ናይ ስደተኛ መበቆል ዘለዋ ሰበይቲ ብሓንሳእ ብምኽንያት ጾታን ብሄርን ኣድልዎ ትረኽብ ክትከውን ትኽእል።
እቲ ሕጊ ንኹሎም ኣብ ኖርወይ ዝሰርሑ ሰባት ይምልከት፡ ብዘየገድስ ዜግነቶም ወይ ናይ መንበሪ መሰሎም። ቀዋሚ ተቖጺርካ ትኹን፡ ግዝያዊ ተቖጺርካ ትኹን፡ ብትካል ተለቂሕካ ትሰርሕ ትኹን ወይ ትምሃርተኛ ሞያ ትኹን ፍልልይ የብሉን – ተመሳሳሊ ውሕስነት ኣለካ። ዓበይቲ ትካላት ብተወሳኺ ናይ ገዛእ ርእሶም ናይ ገለጻ ግቡእ ኣለዎም፦ ብዛዕባ ስራሖም ናይ ማዕርነት ክገልጹ ኣለዎም፡ ናይ መንግስቲ ትካላት ድማ ኣብ ኩሉ ዝገብርዎ ተመሳሳሊ ሓላፍነት ኣለዎም።
ግቡኣት ኣስራሒ
ኩሎም ኣስረሕቲ ናይ ንጥፈት ግቡእ ኣለዎም፦ ንማዕርነት ንምድንፋዕን ኣብ ስራሕ ቦታ ኣድልዎ ንምክልኻልን ብንጥፈትን ብዕላማን ብስርዓትን ክሰርሑ ኣለዎም። እዚ ንምቑጻር ስራሕ፡ ደሞዝ፡ ናይ ስራሕ ኩነታት፡ ትሪ ስራሕ፡ ዕድላት ምዕባለን ስራሕን ስድራቤትን ብሓባር ናይ ምዝዋር ተኽእሎን ይምልከት። ኣስራሒ ከምኡ'ውን ትንኮላን ጾታዊ ትንኮላን ቅድሚ ምጅማሩ ክከላኸልን ከቋርጾ ክፍትንን ኣለዎ።
ንኣብነት፡ ሓደ ኣስራሒ ብሓቂ ዘድልዮ ጽቡቕ ብዘረባን ብጽሑፍን ኖርወይኛ ኣብ ዝኸውን ትሪ ስራሕ፡ «ኖርወይኛ ከም ኣደ ቋንቋ» ዝብል ጠለብ ኣውጺኡ ክገልጽ ኣይክእልን። ከምዚ ዓይነት ጠለባት ብተደጋጋሚ ብዘይ ግቡእ ምኽንያት ንስደተኛታት ይጎድኦም። ኩሉ ግዜ ኣብ ናይ ስራሕ ውዕልካ እንታይ ከም ዝሰፈረ ርኤ – ደሞዝን ናይ ስራሕ ኩነታትን ብዘየገድስ መበቆል ወይ ዜግነት ንተመሳሳሊ ስራሕ ማዕረ ክኸውን ኣለዎ።
ብተግባር፡ ግቡእ ንጥፈት ካብ ካልኦት ነገራት ኣስራሒ ከምዚ ዝስዕብ ክገብር ከም ዘለዎ የመልክት፦
- ኣብ ምቑጻርን ትሪ ስራሕን ግቡእን ክምዘን ዝኽእልን መለክዒታት ምጥቃም
- ብዘየገድስ መበቆል ማዕረ ደሞዝ ንማዕረ ስራሕ ምርግጋጽ
- ንዘለዎም ስንክልና ሰራሕተኛታት ክሳብ ዝከኣል ምቅላል ምድላው
- ኣብ ስራሕ ቦታ ኣንጻር ትንኮላን ጾታዊ ትንኮላን ስርዓታት ምህላው
ትንኮላ እውን ኣድልዎ እዩ
ትንኮላ ማለት ዘጎድእ፡ ዘፍርህ፡ ጽልኢ ዘርኢ፡ ዘነኣእስ ወይ ዘሕፍር ተግባራት፡ ዘይምግባርን ኣዘራርባን እዩ። ብምኽንያት ብሄር፡ ሃይማኖት፡ ጾታ፡ ዕድመ ወይ ስንክልና ዝፍጸም ትንኮላ ከም ኣድልዎ ይቑጸርን ተኸልኪሉን እዩ – ካብ ሓላፊ፡ ካብ ብጻይ ስራሕ ወይ ካብ ዓሚል ይምጻእ ብዘየገድስ።
ጾታዊ ትንኮላ ናይ ገዛእ ርእሱ ክልከላ ኣለዎ፡ ምስ ካልኦት ምኽንያታት ክተኣሳሰር ኣየድልዮን። ኣብነታት፦ ብዛዕባ ኣካላት ዘይተደልየ ርእይቶ ምሃብ፡ ዘይተደልየ ምትንካፍ ወይ ኣብ ልዕሊ ጾታዊ ኣገልግሎት ጸቕጢ ምግባር። ኣስራሒ ብስርዓታትን ማዕከናት ምምልካትን እዚ ክከላኸል ኣለዎ፡ ዝምልከቱ ጉዳያት ድማ ቀልጢፉን ብግቡእን ክሕዞም ኣለዎ።
ኣድልዎ እንተ ኣጋጢሙካ እንታይ ትገብር?
ብዝተኻእለ መጠን ቀልጢፍካ ዝገጥመካ ነገር ጽሓፍ። ዕለት፡ ሰዓት፡ እንታይ ከም ዝተባህለ ወይ ከም ዝተገብረ፡ መን ከም ዝነበረ ኣስፍር። መልእኽትታት፡ ኢመይላት ከምኡ'ውን ካልእ መርትዖ ሓልው። እዚ ጉዳይካ ጸኒሑ ንምግላጽ ዝቐልል ይገብር፡ ንዝኾነ ናይ ቅሬታ ዝቐርብ ድማ ብዓቢዩ የደልድሎ።
ድሕሪኡ ምስ ሓደ ኣብ ስራሕ ቦታ ዘሎ ሰብ ርኸብ፦ ቀጥታዊ ሓላፍኻ፡ ወኪል ጥዕናን ድሕነትን (verneombud) ወይ፡ ኣብ ማሕበር ሰራሕተኛታት ኣባል እንተኾንካ፡ ወኪል ማሕበር ሰራሕተኛታት (tillitsvalgt)። ብዙሓት ጉዳያት ኣስራሒ ምስ ተፈልጠ ኣብ ውሽጢ ትካል ይፍትሑ እዮም። ውሽጣዊ ሓገዝ እንተዘይረኺብካ፡ ወይ ጉዳይካ ከቢድ እንተኾይኑ፡ ካብ ኣስራሕኻ ናጻ ካብ ዝኾነ Likestillings- og diskrimineringsombudet (LDO) ብነጻ ምኽሪ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ።
ብሓጺሩ ክትገብሮ ዘለካ፦
- ዝገጥመካ ነገር ብዕለት፡ ሰዓትን ዝርዝርን ኣስፍር።
- ምስ ሓላፊ፡ ወኪል ጥዕናን ድሕነትን ወይ ወኪል ማሕበር ሰራሕተኛታት ርኸብ።
- ብዛዕባ ከመይ ጌርካ ጉዳይካ ከም ዝስዓብ ብጽሑፍ መልሲ ሕተት።
- ቅድሚ ምቕጻልካ ዘይክኣልካ እንተኾይኑ ካብ LDO ብነጻ ምኽሪ ድለ።
- ጉዳይካ ጌና ዘይተፈትሐ እንተኾይኑ ናብ Diskrimineringsnemnda ኣቅርብ።
ናብ Diskrimineringsnemnda ምኽሳስ
ጉዳይካ ኣብ ስራሕ ቦታ እንተዘይተፈትሐ፡ ናብ Diskrimineringsnemnda ክትካስስ ትኽእል ኢኻ። እዚ ኮሚተ እዚ ብዛዕባ ጥሕሰት ሕጊ ማዕርነትን ኣድልዎ-ኣልቦነትን ዝቐርቡ ኩነታት ዝምርምር ናይ መንግስቲ ትካል እዩ፡ ጉዳይካ ንክምርመር ድማ ገንዘብ ኣየድልየካን። ብ BankID ብኤለክትሮኒካዊ መገዲ ናይ ክሲ ደብዳበ ትሰዱ፡ ኮሚተ ድማ ኣድልዎ ከምዝተፈጸመ ውሳነ ክህብ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ገለ ጉዳያት ኣብ ናይ ስራሕ ርክብ ካሕሳ ወይ ካሕሳ ጉድኣት ክህብ ይኽእል።
መሰረታዊ ዝተወሰነ ናይ ክሲ ግዜ የለን፡ ግን ካብ ሰለስተ ዓመት ንላዕሊ ዝኣረጉ ጉዳያት ብኮሚተ ክንጸጉ ይኽእሉ እዮም። እቲ ውሳነ ኣብ ውሽጢ መንግስታዊ ኣካላት ካልእ ቅሬታ ክቐርበሉ ኣይክእልን፡ ግን እንተዘይተሰማምዕካ ጉዳይካ ናብ ቤት ፍርዲ ከተቕርቦ ትኽእል ኢኻ።
ናይ መርትዖ ሓላፍነት: ኩሉ ባዕልኻ ከተረጋግጽ የብልካን
ብዙሓት ሰባት ኣድልዎ ብምሉኡ ባዕሎም ከረጋግጹ ስለ ዝግደዱ ካብ ምክሳስ ይሕፈሩ። እቲ ሕጊ ውህድ ናይ መርትዖ ሓላፍነት ዝብል ሕጊ ኣለዎ፦ ኣድልዎ ከም ዝተፈጸመ ዘእምን ኩነታት እንተ ኣቕሪብካ፡ ኣስራሒ ኣድልዎ ከምዘይተፈጸመ ከረጋግጽ ኣለዎ። እዚ ሕጊ እዚ ንዓኻ እቲ ዝኸስስ ደረጃ ቀሊል ይገብር፡ ዕላምኡ ድማ ናይ ሓቂ ውሕስነትካ ንምድልዳል እዩ።
ስራሕካ እንተ ጠፊኡካ ወይ ጉዳይካ ኣብ ዝቐጽለሉ እዋን ብዛዕባ መሰላትካ ርግጸኛ እንተዘይኮንካ፡ NAV ብዛዕባ ቁጠባዊ ደገፍ ምኽሪ ክህበካ ይኽእል። ኣድልዎ ብጾታዊ ዝንባለ ወይ ጾታዊ መንነት ዝተኣሳሰር እንተኾይኑ፡ ብዛዕባ መሰላት ኤልጂቢቲ ኣብ ኖርወይ ዝብል ዓንቀጽ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣሎና።
ብዛዕባ መሰላትን ግቡኣትን ኣብ ዓለም ስራሕ ምፍላጥ ንፈተና ሕብረተሰብኣዊ ፍልጠት (Samfunnskunnskapsprøven) እውን ኣካል ትምህርቲ እዩ። ኣብ SamfunnPrep ብነጻ ተለማመድ፡ ኣብ ኖርወያዊ ዓለም ስራሕ ንዝምልከቱኻ ሕግታት ድማ ንላዕሊ ርግጸኛ ኹን።
