Xaabo shidid ammaan ah waxay u baahan tahay xaabo qallalan, hawo ku filan iyo isticmaal sax ah oo foornada ah. Raac tilmaamaha, ku dar xaabo yar-yar, dambaskana u arag wax dab dhalin kara. Caawimo ka codso adeegga dab-damiska iyo nadiifinta dhuumaha qiiqa haddii aadan hubin foornada ama meesha dabka.
Maxaad hubisaa ka hor dabka ugu horreeya?
Hubi in foornada la isticmaali karo, oo hel tilmaamaha ka hor inta aadan shidin. Foorno aadan aqoon ama dhaawacantay waa inay xirfadlayaashu qiimeeyaan ka hor isticmaalka.
Ildsted waa meel dab lagu shido, foorno xaabo ah ama qalab kale oo joogto ah oo shidaal lagu gubo. Skorstein, oo af Noorwiiji sidoo kale loo yaqaan pipe, waa dhuunta qiiqa dibadda u saarta. Foornada, tuubada isku xirta iyo dhuunta qiiqu waa inay wada shaqeeyaan.
Haddii aad guri kiraysato, mulkiilaha weydii sida foornada loo isticmaalo iyo haddii ay leedahay cillado la og yahay. Weydii xogta kormeerkii ugu dambeeyay iyo qofka aad la xiriirayso marka dhibaato timaaddo. Ha beddelin foornada ama dhuunta qiiqa adigu.
Sidoo kale hel qalabka digniinta qiiqa iyo qalabka dab-daminta. SamfunnPrep waxay shuruudaha ku sharxaysaa hagaha digniinta qiiqa iyo badbaadada dabka. Meesha foornada ku wareegsan ka fogee dhar, bacaha xaabada iyo waxyaabo kale oo guban kara.
Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap, oo loo soo gaabiyo DSB, waxay bixisaa talooyin lagaga hortago dabka dhuunta qiiqa. Talooyinka hagahan waxaa la hubiyay 4 Oktoobar 2026. Tilmaamaha foornadaada ayaa go’aamiya faahfaahinta sida qaddarka xaabada iyo sida marinnada hawada loo maamulo.
Xaabo noocee ah ayaad isticmaali kartaa?
Isticmaal xaabo qallalan ama shidaal kale oo foornada loogu talagalay. Xaabo qoyan iyo hawo yari waxay keenaan danbas badan, waxayna ka dhigi karaan shididda mid ammaan yar.
Iibso ama kaydi xaabada si ay u qallalnaato. Bac xaabo ah oo qoyan oo toos looga keenay barafka ma aha bilow wanaagsan. Weydii iibiyaha haddii xaabadu diyaar u tahay shidid iyo sida loo kaydiyo.
Ha u isticmaalin meesha dabka sida qashin-qub. Caag, walxo rinjiyaysan iyo qashin kale xaabo ma aha. Raac xogta soo-saaraha ee shidaalka ku habboon.
Adeegga dab-damiska deegaanka ee Asker og Bærum brann og redning IKS ayaa arrintan ku adkeeya talooyinka shididda saxda ah. Waxay ku talisaa xaabo qallalan iyo inaad soo jeeddo oo goobta joogto marka meesha dabka ama foornada la isticmaalo.
Ma aha inaad foornada oo dhan buuxiso si aad kulayl u hesho. Xaabo aad u badan way adkaan kartaa in si sax ah loo gubo. Isticmaal qaddarka iyo cabbirka xaabada ee foornada ku habboon.
Sidee foornada xaabada loo shidaa?
Foornooyin badan waxaa ku habboon in dabka korka laga bilaabo. Dhig xaabada qallalan hoosta, qoryaha yaryar ee shididdana korka, adigoo hawada u reebaya meel ku filan.
Folkehelseinstituttet, oo loo soo gaabiyo FHI, waxay habkan ku sharxaysaa talooyinka xaabo shididda. Machadku wuxuu sharxayaa in shidid sax ahi yarayso danbaska iyo walxaha yaryar ee hawada lagu sii daayo. Sidoo kale raac tilmaamaha foornadaada.
Tallaabooyin waxtar leh waa:
- Hubi in foornada iyo meesha ku hareeraysan diyaar yihiin.
- Dhig xaabo qallalan iyo qoryaha shididda sida buugga tilmaamuhu sheegay.
- Hubi hawo ku habboon markaad shidayso.
- Isticmaal hab shidid oo ku habboon foornada ama meesha dabka.
- La soco ilaa xaabadu si fiican u gubato.
- Marka foornadu kululaato, hawada u hagaaji sida buuggu sheegay.
Waligaa ha isticmaalin baatrool, dareeraha dabka lagu shido ama dareere kale oo guban kara. Dareeruhu si dhaqso ah ayuu u holci karaa, xaalad khatar ahna wuu abuuri karaa. Ha isku dayin inaad hawo-jiidasho liidata ku beddesho shidaal badan.
Meel dab oo furan iyo foorno xaabo oo xiran si kala duwan ayaa loo adeegsadaa. Hab aad deriska ku aragtay khasab ma aha inuu qalabkaaga ku habboon yahay. Codso in lagu tuso haddii tilmaamuhu kugu adag yihiin.
Sidee kulayl joogto ah loo hayaa?
Mar kasta ku dar xaabo yar, oo hubi holac muuqda oo deggan. Ha buuxin foornada oo ha xirin hawada si xaabadu muddo dheer holac la’aan ugu gubato.
Trekk waxay ka dhigan tahay hawo-jiidasho: socodka hawada ee gubashada caawiya qiiqana dibadda u saara. Hawo-jiidasho wanaagsan waa muhiim marka la shidayo. Marka foornadu kululaato, hawada badanaa waa la yarayn karaa sida tilmaamuhu sheegaan.
DSB waxay sharxaysaa in xaabo qoyan iyo hawo-jiidasho yar ay abuuri karaan beksot, dahaadh daamur leh oo ku samaysma dhuunta qiiqa, kaas oo dab qabsan kara. Sidaas darteed xaabo badan oo hawo yar ku gubata holac la’aan ma aha hab ammaan ah oo lagu kaydsado shidaalka.
Adeegga dab-damisku wuxuu ku taliyaa inaad soo jeeddo oo joogto. Ha gelin xaabo badan oo ha yarayn hawo-jiidashada ka hor inta aadan seexan ama bixin. Qorshee shididda si aad ula socon karto.
Foornada xaabadu waxay kulayl bixin kartaa marka korontadu go’do, laakiin ma beddesho dhammaan diyaargarowga. Eeg hagaha SamfunnPrep ee diyaargarowga xaaladaha degdegga ah ee guriga si aad uga ogaato biyaha, cuntada iyo baahiyaha kale.
Maxaad samaysaa haddii qiiq qolka soo galo?
Jooji ku daridda xaabada, dhibaatadana baar adigoon qiiq isu bandhigin. Dhibaatooyinka soo noqnoqda waa inuu hubiyaa adeegga dab-damiska iyo nadiifinta dhuumaha qiiqa ama xirfadle aqoon leh.
Marawaxadda jikada ama hawo-bixinta hawada dibadda u saarta waxay saamayn kartaa hawo-jiidashada dhuunta qiiqa. FHI waxay sharxaysaa in foornadu sidoo kale u baahan tahay hawo guriga soo gasha. Adeegso tilmaamaha iyo talooyinka xirfadlayaasha ee gurigaaga ku habboon.
Ha xirin dhammaan hawo-bixinta si aad kulaylka u hayso. Ha isku dayin inaad dayactirto dhuunta qiiqa ama foornada iyadoo kulul. Haddii qiiqu aad u badan yahay ama aad dab ka shakido, qof walba meel ammaan ah gee oo wac 110, lambarka degdegga ah ee dab-damiska.
Marka xaaladdu degto, qor wixii dhacay. Sheeg foornada aad leedahay, goorta qiiqu yimid iyo marawaxadaha hawada saaraya ee shaqaynayay. Taasi xirfadlaha ayay ka caawisaa inuu sababta helo.
Sidee dambaska si ammaan ah loo tuuraa?
Ku rid dambaska weel bir ah oo dabool leh, kuna daa inuu bannaanka gebi ahaan ku qaboobo, meel ka fog wax guban kara. Dambas laga yaabo inuu kulul yahay ha gelin bac caag ah ama qashin-qub.
Digniin la daabacay 30 Janaayo 2026 ayay DSB ku talisay in dambaska foornada lagu daayo hal maalin oo buuxda ka hor inta aan la saarin. Kadib waa inuu bannaanka ku jiraa baaldi zinc ama bir ah oo dabool leh, si fiican uga fog derbiyada iyo wax guban kara. Waxay qaadan kartaa ilaa 3 maalmood inuu gebi ahaan qaboobo.
Tani waa talo badbaado, mana dammaanad qaaddo in dambas kasta qabow yahay saacado cayiman kadib. Dhuxul qarsoon muddo dheer ayay kululaan kartaa. Dambaska gebi ahaan qabow waxaa loo ridaa qashinka haraaga sida DSB ku taliso; sidoo kale raac tilmaamaha deegaanka ee qashin geynta.
Isku raaca qofka qoyska ee dambaska saaraya iyo meesha weelku yaallayo. Taasi waxay ka hortagtaa in qof gudaha keeno ama waxa ku jira goor hore tuuro.
Goormaad caawimo codsataa?
La xiriir degmada markaad su’aalo ka qabto nadiifinta dhuumaha qiiqa iyo kormeerka, oo codso hubin haddii aad dhaawac aragto. Ha sugin jiilaalka xiga iyadoo foornadu si liidata u shaqaynayso.
Nadiifinta dhuumaha qiiqa iyo kormeerku waxay dhacaan marka loo baahdo. Lacagta adeegga nadiifintu sidaas darteed khasab ma aha inay ka dhigan tahay booqasho sannadle ah oo maalin cayiman dhacda. Soo sheeg dildilaac, hawo-jiidasho liidata ama dhibaatooyin kale.
Isticmaal qalabka SamfunnPrep ee nolol maalmeedka Noorway si aad u bilowdo liis xusuusin: tilmaamaha, xiriirka mulkiilaha, dab-damiska iyo meel ammaan ah oo dambaska la dhigo. Nidaam cad ayaa fududeeya shidid sax ah xitaa marka qabowgu yimaaddo.
