Qofka aan watan lahayn (apatrid) waa qofka aan loo aqoonin oo ahaaw watan buug leh meel kasta duunyada. Tani waa xaalad sharci ah oo aad ugu udub daran tahay. Noorweega waxay qaab-qabtay in ay ilaaliso dadka aan watan lahayn adoo loo isticmaalo heshiiyadda FN-ka iyo sharci-qusuumo oo qaban.

Yaa yihiin dadka aan watan lahayn (apatrid)?

Waxaad ahaan doontaa dadka aan watan lahayn haddii aad:

  • May watan oo dhan uma qaban wataankaar meel kasta oo jira
  • Miskayay wataankaar quudhay oo ma uu qabnin mid kale (tusaale ahaan: marka waddan la tuurta, sharciyo kala-duwan)
  • Lama aqoonin oo ahaaw watan buug leh meel kasta, inkastoo aad dhalin doontay halkaas

Dadka aan watan lahayn waxaa si gaar ah u joogaa:

  • Falastiinil ah (kuwa aan watan buug leh oo loo aqoonsanin)
  • Rohingya ka Myanmar
  • Qaar ka ummadaha Bariga-Ewropa iyo Geeska Dhexe
  • Caruurta reer dadka aan watan lahayn (aan watan lahayn waxaa lagu dhali karaa)
  • Qaar ka kooxaha Kurd ah

Faah-faahinta muhiimta ah: Dadka aan watan lahayn ma aha mid la mid ah xoolaha ama kuwa caasimadii - inkastoo qaar badan oo dadka aan watan lahayn ay cunfuraan. Aan watan lahayn waa mid indipendent ah oo ku kala duwan baahida ilaalinta.

Xuquuqyo ee Noorweega ee dadka aan watan lahayn

Dadka aan watan lahayn ee si sharcigu waafaqsan ah oo ay u degaan Noorweega waxay yeelataan xuquuqyo oo lagu saladhegay:

  • FN-heshiiska 1954 ee ku saabsan xaalada dadka aan watan lahayn – oo Noorweega ay ratifay
  • Sharci qusuumo oo Nooruweega ah

Xuquuqyada waxaa ka mid ah:

  • Xuquuq loo helo haantida degista (eeg hoos)
  • Xuquuq loo helo jaramad safarka (eeg hoos)
  • Xuquuq loo helo shaqo isku mid ah kuwa ay yeelataan kuwa kale ee qabtaa ogolaan
  • Galka loo helo adeega caafimaad ee bulshada, waxbarashada iyo caalaciqa isku mid ah kuwa kale ee qabtaa ogolaan
  • Kafiya loo helo qaar ka nidaamyo kala-duwan

Jaramad safarka ee dadka aan watan lahayn: FN-heshiiska Jaramadka

Dadka aan watan lahayn waxaa badanaa ay kuma heli karan jaramad ka meel kasta. Noorweega waxay bixisaa jaramad safarka ee dadka aan watan lahayn («Fremmedpass») oo ku saldhegay FN-heshiiska 1954:

Yaa heli kara:

  • Aad loo aqoonin tagniiday oo ahaaw dadka aan watan lahayn ee Noorweega
  • Aad yeelataan ogolaan degista oo firfircoon ee Noorweega
  • Aad heli kama kaartaan jaramad safarka meel kasta oo kale

Codsi: Ka dhanka poliska (politiet.no) ama Statsforvalteren. Dukumeenti: bayyina aan watan lahayn, bayyina ogolaan degista, sawir jaramad.

Xaddido: Fremmedpass-ka lama aqoonin buur badan oo waddan. Uu siinaa ha siinaan xuquuq gal dhedig oo midig ah.

Codsi haantida degista oo dadka aan watan lahayn

Dadka aan watan lahayn waxay codsiyaan haantida degista isku mid ah kuwa kale ee watan dibadda - laakiin kuwa qaar ah oo ay gelen:

  • Waxay heli karaan asail/ilaalinta haddii ay ka cunfuraan doomish
  • Waxay heli karaan xiriir qoyska, waxbarashada, shaqo - ku fiirinaya xaalada
  • UDI waxay tirinaysaa dadka aan watan lahayn isku mid ah kuwa kale, laakiin waxay tixgaliyaan in aysan heli karin bayyina aqoonsi isku mid (sida jaramad)
  • Haantida degista oo tirada ay lagu bixin karaan intii aqoonsi iyo background-ka ay la baadhayaan

Qaar ka dadka aan watan lahayn waxay aqoonsan yihiin ka dalka khas ee sharci qusuumo § 96 (haantida degista oo tirada ee dadka aan watan lahayn ee dhalin doontay Noorweega oo heli karay wataankaar meel kasta).

Wataankaar: jidka dadka aan watan lahayn ee Noorweega

Dadka aan watan lahayn ee ay deggaan Noorweega waxay heli karaan wataankaar Nooruweega ka dib markay guuleystay cilladaha caadiga ah:

  • 7 jir oo sharcigu waafaqsan ay ay u degaan Noorweega (8 jir qaar ah oo kooxo)
  • Ogolaan degista oo firfircoon
  • Guulaystay tijaabo Noorweega (A2 hadal, A1 qoraal)
  • Guulaystay tijaabo wataankaar (Samfunnskunnskapsprøven)
  • Caddaynta ama xukun

Kafiya ee caruurta dhalin doontay Noorweega: Caruurta dhalin doontay Noorweega ee ay reer yihiin dadka aan watan lahayn oo ay heli karay wataankaar meel kasta, waxay yeelataan xuquuq sharcigu waafaqsan oo ay helo wataankaar Nooruweega ku filan cilladaha gaar ah. Xarig Statsforvalteren.

Caasimaan: Dadka aan watan lahayn badanaa ay kalama heli karaan cilladaha in ay madaxweyneyaan wataankaar kale (sida aysan yeelan mid madaxweyne).

Eeg sidoo kale asail-habka ee Noorweega iyo haantida degista oo dib loo cusboonaysiiyay iyo tirada.

Aan watan lahayn: sida habka loo gaarayo iyo yaa iska dhacaa

Aan watan lahayn waxay u macnaha qofka aan yeelan wataankaar meel kasta oo adduunka. Tani waxay u muuqataa mid aad u yar, laakiin habka yar badan ayaa laga soo qaataa - FN waxay su'aal-baydhan in khamiis ka yar milyan oo qof ay yihiin dadka aan watan lahayn adduunka.

Waxaa jira dhawr arrimood oo sababta u tahay in qofka ay noqdaan dadka aan watan lahayn. Mid ka arrimaha caadiga ah waa in waddan la tuurta ama xaddido la beddelo. Tani habka dhacay markii Yugoslaviya ay kala qaboowday 1990-yadii, iyo dadkii badan ee ay deggaan halkaas ayaa bilaabeen miskaysiintii wataankaarkooda. Habka la mid ah habka dhacay markii Sofyet-Yunionka ay kala qaboowday iyo markii Tsheekoslovakia ay kala qaboobay. Kumanaan oo qof ayaa noqdeen dadka aan watan lahayn oo jeer.

Mid kale ka sababaha waa kala-duwan etniko. Qaar ka waddan, dadka ka kooxaha etniko gaar ah lama aqoonin oo ahaaw watan buug leh inkastoo ay dhalin doontay halkaas. Tani waxay ahayd arrin waaweyn tusaale ahaan oo lagu soo qaatay Rohingya-dadka Myanmar, kuwa ay dhawaaqdii miskaysiinteen wataankaarkooda inkastoo ay deggaan halkaas ilaa ilkka.

Aan watan lahayn waxaa sidoo kale lagu dhali karaa. Haddii ay reerkaagu yihiin dadka aan watan lahayn ama aad dhalin doontay waddan aan bixinay wataankaar midka kasta ee dhalin doontay halkaas, waxa lagu dhali karaa oo aad noqon doontaa dadka aan watan lahayn. Caruur waxaa lagu dhali karaa oo aad noqdaa dadka aan watan lahayn haddii ay hooyadiis iyo aabbihiis ay yimaaddaan waddan kala duwan oo aan bixinay wataankaar, ama haddii waddan caaruurta ay dhalin doontay uu bixi karay wataankaar caruurta reer qofka yimid dibadda.

Kuskusha sharcigu iyo yaab bayyina ayaa sidoo kale sababta ah. Qaar ka waddan, nidaamka argagga ah waa hodan, iyo waxaa fudud ah in aad la "illowaan" nidaamka. Haddii aad awoodi karto in aad helo sanadka dhalida ama bayyino kale, waxaa lagu yeelan karaa aad tixgaliso in aad yihiin watan buug leh.

Jeer-jeer waxaa dad ka miskaysiintaa wataankaarkooda sida ay soo hadal yihiin waxa ay dib u dhigaan ideoloji, ama sida ay ahaa xoojinta siyaasa. Qaar ka waddan waxay beddeli karaan wataankaarkooda oo ah caasimaan, inkastoo ay kharaamaan sharci caalami.

Jaramad safarka ee dadka aan watan lahayn: maxaa ah Jaramadka Heshiiska?

Haddii aad ahaan doontaa dadka aan watan lahayn, waxa aad heli kama kaartaan jaramad caadi ah ka waddan kasta. Laakiin waxaad yeelataan xuquuq loo helo jaramad safarka - iyo tani waxay bixisaa Noorweega adoo loo isticmaalo UDI haddii aad nir doontaa oo ahaaw dadka aan watan lahayn.

Dukumeenti waxaa loo yaqaannaa loo mid ah "Jaramad safarka ee dadka aan watan lahayn" ama English-ku "Convention Travel Document". Tani waxay ku saldheg FN-heshiiska 1954 ee ku saabsan xaalada dadka aan watan lahayn. Dukumeenti waxay u ekaadaa mid la mid ah jaramad, laakiin waxay yihiin buluug halka ay yihiin cas, iyo waxay ay qaab "Jaramadka Heshiiska".

Jaramadka Heshiiska waxay siinaa xuquuq in aad safarto iyo in aad ku noqoto Noorweega. Uu ah mid firfircoon ee tiraahda safar ee waddan badan ee dunida, inkastoo aad aan yeelan wataankaar meel kasta. Waddan badan oo ayaa aqoonsan Jaramadka Heshiiska oo ahaaw dukumeenti safarka oo sharcigu waafaqsan.

Si aad u heshiisaan Jaramadka Heshiiska, waa in aad hormuud codsato in aad nir doontaa oo ahaaw dadka aan watan lahayn hor UDI. Tani waa habka ayaa aad tilmaamsan doontaa bayyina ku saladhegay in aad dhabta ah ahaan doontaa dadka aan watan lahayn - tusaale ahaan in aad codsato wataankaar waddan kaa asaalkaa iyo ay diideen, ama in waddan kaa oo maaha weli. Waxaad sidoo kale dib u qabtaan shaqade-giver ama bayyino kale oo loo soo qaatay in aad deggato Noorweega.

Markii UDI ay nir doontaa oo ahaaw dadka aan watan lahayn, waxaad codsatan doontaa Jaramadka Heshiiska. Tani waxay gabar ah in aad bixiso (kiil NOK 600-800 sannadka 2026) iyo uu qaadi karaa ilaa 2-3 jirkii in lagu soo saaro.

Jaramadka Heshiiska uu ah mid firfircoon shan jir ee dadka waaweyn iyo laba jir ee caruurta. Uu cusboonaysin karaa intii uu dhammaco. Qaar ka waddan waxay kabul karaan Jaramadka Heshiiska oo run ah, halka kale ay leh xusuuso xoogan ama ay diidaan in ay kabul karaan. Intii aad safarto, waxaa aad tilmaami doontaa ambaasada waddan aad safarto si aad ogaato in ay kabul karaan Jaramadka Heshiiska.

Jidka wataankaar Nooruweega ee dadka aan watan lahayn

Haddii aad ahaan doontaa dadka aan watan lahayn iyo aad deggato Noorweega, waxaad yeelataan arrin wanaag oo aad noqon doontaa watan buug leh Nooruweega. Sharciyo waxay yihiin kuwo fudud ee dadka aan watan lahayn oo ay ka duwan kuwa kale ee qofka yimid dibadda.

Caadi ahaan, waa in aad deggato Noorweega shan jir intii aad codsatan doontaa wataankaar Nooruweega. Laakiin haddii aad ahaan doontaa dadka aan watan lahayn, waxaa lagu heli karaa in aad codsato ilaa dhowr jir. Tani waa dhamaynta muhiimta ah oo ay ku qoranyihiin sharci qusuumo ee utlendingsloven.

Habkii ay aad codsatan doontaa wataankaar, waa in aad ahaan doontaa aad ku heshiisato hadal iyo qoraal Noorweega haddii aad nahay dadka aan watan lahayn. Tani sida ay sababta waxay noqon karaa mid cad oo aad oo aad u yar in aad barto hadal cusub ku filan xaalado gaar ah, iyo waddan waxay arkaan in tani waa mid aan carabi ah ee dadka aan watan lahayn kuwa aan yeelan waddan ay noqon karaan.

Markaa aad codsataan wataankaar, waa in aad noolaatid Noorweega iyo aad aan yeelan xukum aad ugu fican. Waxaad sidoo kale qaadi doontaa boqor beero - wax ay aad miisaynisaan in aad ahaan doontaa walaac Nooruweega. Boqorku waxaa uu yihiin mid kooban iyo mid fudud, iyo waxaad dooran doontaa haddii aad rabto in aad samayso Noorweega ama English-ku.

Habka ay dhexdhexaadu u gurguuro Statsforvalteren ku jira gobolkaaga. Aad codsataan kodsi iyo dukumenti kasta ee la xiriira (jaramad, bayyina aan watan lahayn, bayyina deggad) hor Statsforvalteren. Waxay tirinaysaa in aad guuleystay cilladaha, iyo haddii wax oo dhan ay ah heer, waxay codeysaan codsi-hor Justis- iyo beredskapsdepartementet oo ay gaarto go'aanka ugu danbaya.

Go'aanka waxaa looga war gelinaa Statsforvalteren. Markaa aad noqotay watan buug leh Nooruweega, waxaad heshiisataan sanad wataankaar oo aad isticmaali doontaa si aad u heshiisataan jaramad Nooruweega. Tan iyo maalintaa ayaa waxaa lagu yeelataa xuquuq iyo sokoobiyada isku mid ah dadka kale ee watan buug leh Nooruweega - waxaad hawlgeli doontaa, deg, iyo safar oo firfircoon.

Haddii aad ka miskaysiintaan wataankaar, waxa aad awood doontaa in aad dooddo go'aanka hor Statsforvalteren ama codsi oo lagu soo qaatay mahkamada. Laakiin oo dadka aan watan lahayn waxaad yeelataan xuquuq in aad deggato Noorweega intii aad sugto - waxa aad joogto aad joogto ee baabuurta aar intii aad guuleystay cilladaha asaasiga ah oo deggad.