ሓዳርካ ወይ ናይ ሓባር ንብረትካ እንተፈሪሱ፡ መሰል ኣብ ኖርወይ ናይ ምንባር ብቐጥታ ኣይትስእንን ኢኻ። ናይ ወጻእተኛታት ሕጊ ቀጻሊ መንበሪ ዝህባ ብዙሓት ሕግታት ኣለዎ – ሓደ ካብኣተን፡ ንዓኻ በደል ዝበጽሓካ ሰብ ዝምልከት ፍሉይ መሰል እዩ፡ ብዘይ ጠለብ ጥርዓን ወይ መርትዖ። ሕግታት እዚ መምርሒ እዚ ካብ ሓምለ 2026 ተግባራዊ እዩ።
ቀንዲ ሕጊ፡ ፍቓድ መንበሪ ምስ ሓዳር ዝተኣሳሰር እዩ
ብመንገዲ ስድራ-ቤታዊ ስደት ምስ ሰብኣይካ/ሰበይትኻ ወይ ናይ ሓባር ተጻዋርትኻ ፍቓድ መንበሪ እንተሃልዩካ፡ እቲ ፍቓድ ዝተዋህበ ብሓባር ስለ እትነብሩ እዩ። ካብ ሓድሕድኩም እንተተፈላሊኹም፡ እቲ መሰረት ናይቲ ፍቓድ ይጠፍእ፡ ንስኻ ድማ ንUDI (ዳይረክቶሬት ወጻእተኛታት) ክትሕብር ግቡእ ኣለካ።
እዚ ግን ኖርወይ ብቕጽበት ክትገድፍ ኣለካ ማለት ኣይኮነን። ፍቓድካ ብመሰረት እቲ ዝተዋህበሉ ግዜ ክሳብ መወዳእታኡ ብልሙድ ኣገባብ ይቕጽል፡ ሕጊ ድማ ብዙሕ ተወሳኺ መገድታት ኣለዎ። ስለዚ ዝኸበረ ምኽሪ፡ ብፍርሂ ኣይትውጻእ፡ ፍቓድካ ከይትስእን ካብ ፍርሂ ተላዒልካ ኣብ ጎዳኢ ርክብ ኣይትጽናሕ። ቅድሚ ኹሉ መሰላትካ መርምር።
እቲ ፍርሂ ፍቓድ ናይ ምስኣን ብጽቡቕ ተመዝጊቡ ዘሎ ሓቂ እዩ፦ ብመሰረት ትካል ሰብኣዊ መሰላት ኖርወይ (NIM)፡ እዚ ፍርሂ እዚ ካብቶም ንዓመፅ ተቓሊዖም ዘለዉ ወጻእተኛታት ሓገዝ ካብ ምድላይ ዝዓግቶም ዓበይቲ ጠንቅታት ሓደ እዩ። ልክዕ ስለዚ እዮም እዞም ኣብዚ መምርሒ ዘለዉ ሕግታት – ካብቲ ርክብ ብውሕስነት ንክትወጽእ ንምግባር።
በደል ናብ ርእሰ-ገዝእቲ መንበሪ መሰል ይህብ
ናይ ወጻእተኛታት ሕጊ § 53 ሓዳርካ እንተፈሪሱን ንስኻ ወይ ደቅኻ ኣብቲ ሓዳር ኣብ ውሽጢ በደል እንተበጺሑኩምን፡ ናብ ሓድሽ ርእሰ-ገዝእቲ ፍቓድ መንበሪ መሰል ይህበካ። በደል ማለት ህርፋን፡ ግዲታ፡ ዓመጽ ወይ ናይ ናጽነትካ ምጽባብ እዩ – ኣካላዊ፡ ስነ-ኣእምሮኣዊ ወይ ጾታዊ።
እዚ ሕጊ እዚ ብዙሓት ካብ ዝሓስብዎ ንላዕሊ ሓያል እዩ፦
- እቲ ዘበደለካ ሰብ ናብ ፖሊስ ጠርዒምካ ምሕባር ኣየድልየካን እዩ። ጥርዓን ፖሊስ ቅድመ-ኩነት ኣይኮነን።
- መግለጺኻ ከም ቀንዲ መሰረት ተወሲዱ ይእመን። ሰነድ ወይ መርትዖ ምቕራብ ኣየድልን እዩ፤ ኣብ ቃለ-መጠይቕ ምስ ፖሊስ ብዛዕባ እቲ ዘጋጠመካ ትነግር፡ እንተደሊኻ ድማ ብተርጓሚ ተሓጊዝካ።
- መን ንርክብ ኣቋሪጹ ዝብል ፍልልይ ኣየምጽእን እዩ – ንስኻ ባዕልኻ ወጺእካ ክትከውን ትኽእል ኢኻ።
- ካብ ስድራ-ቤት ሰብኣይካ/ሰበይትኻ ወይ ካልኦት ኣብ ገዛ ዝነብሩ ሰባት ዝበጽሕ በደል እውን ይቑጸር፡ ካብቲ ብጻይካ ጥራይ ኣይኮነን።
- ምልክታ ብነጻ እዩ፡ ከምኡ'ውን ብዛዕባ ኣታዊ ዝጠልብ ቅድመ-ኩነት የለን።
ሕጂ ዓመጽ የጋጥመካ እንተሎ፡ ሓገዝ ብዘይ ምቁራጽ 24 ሰዓት ብነጻ ይርከብ፦ ማእከላት ቅልውላው ብዘየገድስ ናይ መንበሪ ኩነታትካ ይቕበሉኻ። ኣብቲ መምርሒ ብዛዕባ ዓመጽ ኣብ ቀረባ ርክባት ዝያዳ ኣንብብ።
ካልኦት ኣብ § 53 ዘለዉ ምኽንያታት፡ ሞት፡ ሃገር ትውልዲ፡ ከምኡ'ውን ሓይላዊ መርዓ
እዚ ኣንቀጽ እዚ ድሕሪ ምፍልላይ ሓዳር ቀጻሊ መንበሪ ዝህባ ብዙሓት ሕግታት ኣለዎ፦
- ሞት፦ ሰብኣይካ ወይ ሰበይትኻ ወይ ናይ ሓባር ተጻዋርትኻ እንተሞይቱ፡ ከም ቀንዲ ሕጊ ናብ ሓድሽ ርእሰ-ገዝእቲ ፍቓድ መሰል ኣለካ።
- ዘይምጣኔ ጸገማት ኣብ ሃገር ትውልዲ፦ ፍትሕ ብሰንኪ ማሕበራዊ ወይ ባህላዊ ኩነታት ኣብ ሃገር ትውልድኻ ዘይምጣኔ ጸገማት እንተኣምጺኡልካ፡ ብመሰረት ፍሉይ ገምጋም ሓድሽ ፍቓድ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
- ሓይላዊ መርዓ፦ እቲ መርዓ ብሓይሊ ስለ ዝተፈጸመ ንምፍራሱ ክሲ እንተመስሪትካ፡ ክሳብ እቲ ጉዳይ ዝውሰን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ግዝያዊ ፍቓድ ትወሃብ – ድሕሪኡ ድማ እቲ መርዓ እንተተፈሪሱ ሓድሽ ፍቓድ ትወሃብ። ብዛዕባ ሓይላዊ መርዓን ዘሎ ሓገዝን ዝያዳ ኣንብብ።
ደቂ ኣብ ኖርወይ ውልቃዊ ምኽንያት ክህቡ ይኽእሉ
ኣብ ኖርወይ ደቂ እንተሃልዮምኻ፡ ኩነታትካ ዝሓሸ እዩ። ብመሰረት ናይ ወጻእተኛታት ሕጊ § 52፡ ኣብዚ ሓላፍነት ወላዲ ወይ ምርኻብ ምስ ውላድካ እንተሃልዩካ፡ ቀጻሊ መንበሪ መሰል ክህልወካ ይኽእል – ልክዕ ደቂ ብሰንኪ ምፍልላይ ሓዳር ወላዲኦም ከይስእኑ ንምግባር። ቅድመ-ኩነት ግን፡ ብተግባር ናይ ምርኻብ መሰልካ ትጥቀመሉ ምህላውካ እዩ።
ረብሓ ውላድ ኣብ ኩሉ ንደቂ ዝምልከት ጉዳያት መሰረታዊ ግምት እዩ፡ ኣብ ኖርወይ ዘለዋ ሰበ-ስልጣን ድማ ብዘይ ገምጋም እዚ ንወላዲ ካብ ሃገር ከውጽኣኦ ኣይክእላን እየን።
ቁጠባዊ ኩነታት ድሕሪ ምፍልላይ ንብዙሓት የተሓሳስቦም እዩ፡ እንተኾነ ግን ስርዓት ድሕነት ሕብረተሰብ ይድግፈካ እዩ፦ ከም ንጽል ኣላዪ ውላድ፡ ንዝሰፍሐ ንዋይ ደገፍ ውላድ (barnetrygd)፡ ናይ ግዜያዊ ደገፍ (overgangsstønad) ካብ NAV፡ ከምኡ'ውን ደገፍ ክራይ ገዛ ካብ Husbanken መሰል ክህልወካ ይኽእል። እዞም ደገፋት እዚኦም ብዘየገድስ እቲ ምኽንያት ምፍልላይ ሓዳር ዝወሃቡ እዮም።
ተወሳኺ መገድታት፡ ስራሕ፡ ናይ መንበሪ ግዜ፡ ከምኡ'ውን ሓድሽ ሓዳር
ብዘይ በደል፡ ውላድ ወይ ሞት እውን፡ ብዙሕ ተወሳኺ ኣማራጺታት ኣለካ፦
- ቀዋሚ ፍቓድ መንበሪ፦ ንሰለስተ ዓመታት ብቑዕ ፍቓድ ሒዝካ ኣብ ኖርወይ ተቐሚጥካ እንተኾንካ፡ ከምኡ'ውን ንኣብነት ናይ ቋንቋ ኖርወይ ትምህርትን ኣታውን ዝምልከቱ ቅድመ-ኩነታት እንተኣማሊእካ፡ ቀዋሚ ፍቓድ መንበሪ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ። እዚ ካብ ሓዳር ናጻ እዩ – እቲ ብሓባር ኣብ ዝነበርኩምሉ ግዜ ዝጠራቐምካዮ ናይ መንበሪ ግዜ ድማ ብምሉኡ ይቑጸር።
- ብውልቃዊ ምኽንያት ፍቓድ፦ ስራሕ እንተሃልዩካ፡ ከም ሰራሕተኛ፡ ንኣብነት ከም ክኢላ ሞያ ፍቓድ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ። ትምህርቲ እውን ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ።
- ሓድሽ ሓዳር፦ ኣብ ኖርወይ ፍቓድ መንበሪ ዘለዎ ሓድሽ ሰብኣይ ወይ ሰበይቲ ወይ ናይ ሓባር ተጻዋርቲ እንተረኺብካ፡ ብዳግም ስድራ-ቤታዊ ስደት ክትሓትት ትኽእል ኢኻ። ቅድመ-ኩነታት ናይ ኣታውን ገዛን ኣብዚ ኩነታት እዚ ነቲ ሓድሽ ጠቋሚ ሰብ (referanseperson) ይምልከት።
- ዜጋታት EØS፦ ንስኻ ባዕልኻ ዜጋ EØS እንተኾንካ፡ ወይ ምስ ከምዚ ዝበለ ሰብ ተመርዒኻ እንተነይርካ፡ ፍሉይን መብዛሕትኡ ግዜ ዝሓሸን ሕግታት ናይ መንበሪ መሰል ተግባራዊ ይኸውን።
ኣብ ናይ SamfunnPrep ገጽ ኣርእስቲ ብዛዕባ ስድራ-ቤታዊ ስደት ብዛዕባ ኩሎም እዞም መገድታት እዚኦም መምርሒታት ክትረክብ ኢኻ።
ድሕሪ ምፍልላይ ከመይ ጌርካ ትቕጽል
ነገራት ብቕኑዕ ቅደም ተኸተል ግበሮም፡ ኣቐዲምካ ድማ ሓገዝ ሕተት፦
- ቅድሚ ኹሉ ውሕስነትካ ኣረጋግጽ። ንዓመጽ ወይ ህርፋን ተቓሊዕካ እንተሎኻ፡ ንፖሊስ ብቁጽሪ 112 ደውል ወይ ምስቲ ዝቐረበካ ማእከል ቅልውላው ተራኸብ – ብነጻን ብዘይ ምቁራጽ 24 ሰዓትን።
- ፍቓድካ ክሳብ ዝውዳእ ኣይትጽናሕ። ብዛዕባ ምፍልላይ ሓብር፡ ከምኡ'ውን ዝከኣለካ መጠን ኣቐዲምካ፡ ተመራጺ ኮይኑ ቅድሚ ናይ ቀደም ፍቓድካ ምውዳእ፡ ሓድሽ ፍቓድ ሕተት።
- ዘለካ ኩሉ ኣከብ፡ ከም ሰነዳት ናይ መንበሪ ግዜ፡ ስራሕ፡ ከምኡ'ውን ደቂ። ኣብ ጉዳይ በደል መርትዖ ኣየድልን እዩ፡ እንተኾነ ግን ናይ ሓኪም መረጋገጺ ወይ ጥርዓናት ነቲ ጉዳይ ክድግፍዎ ይኽእሉ።
- ብነጻ ሓገዝ ሕጊ ርኸብ። ኣብ ጉዳያት በደል፡ መብዛሕትኡ ግዜ ናብ ብነጻ ጠበቓ መሰል ኣለካ። Jussbuss ከምኡ'ውን JURK (ናይ ደቀንስትዮ ሕጋዊ ምኽሪ) ኣብ ጉዳያት ወጻእተኛታት ብነጻ ይሕግዙ።
- ንስርዓት ፍለጦ። መሰላት፡ ማዕርነት፡ ከምኡ'ውን ናብራ ስድራ-ቤት ካብቲ ናይ samfunnskunnskapsprøven ትሕዝቶ ትምህርቲ ኣካል እዮም። ኣብ SamfunnPrep ብነጻ ክትለማመድ ከምኡ'ውን ብዛዕባ ከመይ ከም ዝሰርሕ ኖርወይ ዝያዳ ርግጸኛ ክትከውን ትኽእል ኢኻ።
