Skeive rettigheter i Norge ayaa is beddelay sida cad oo 50 sano ka badan: laga jiray in labrada isku xaasiska ay ciqaab jireen ilaa 1972, ilaa iska joga labrada isku midid iyo dhamaad xuquuq caddaalada hadda. Norway waxaa loo tiri mid ka mid ah wadamada adduunka ee ugu adag oo skeive, laakiin iska qaybsataa ay socday si gaar ah.
Artikalkkan waxay bixinaysaa dhawr tilmaam ah oo muhiim ah oo taariikhda skeive rettigheter i Norway — laga hore ilaa hadda oo ay yeelan dhamaad iyo dhuuqo caddaalada — iyo meelka ay joogaan skeive ee iska qaybsan hadda.
Skeive rettigheter i Norge ilaa 1972: diid iyo qaarka
Ilaa 1972 labrada isku xaasiska waxay diidan jiray sharci. Straffeloven § 213 laga 1902 — oo loogu yaqaan « homoparagrafen » — waxay saaraan ciqaab intoota awood u yar muddo hal sano oo xabis. Boqollada dhamaadka ay ka jireen, sharci waxay aad u yar lagu adegi jiray, laakiin waxay ahayd baaq weyn oo labrada soo jiray iyo dedka ay galeen. Dumararka labrada waxay ma ay soo xusuusin jirain sharci, laakiin waxay nool jiray ahaad isku midid oo ay adag tahay.
Waxaa shaqo isku xeray bilaabi jiray 1950. Markkaas Det norske forbundet av 1948 (DNF-48) waxaa la asaasay 20 May. iyoono waxay ahayd iska asigga koowaad ee Norway ah oo labrada. Ururkaa waxay la dagaallami jiray dhawr sano ah si loo tirtirtiro § 213 iyo si loo qalaali jiray debada jidhaadka labrada. Norway waxay ahayd mid ka mid ah dalalka u dhawaaw ee Yurub-Midig ah oo ay jiri jiray diid kale oo acuudi ah.
Tirtirtir sharci 1972 iyo dhamaad xuquuq caddaalada ee koowaad adduunka
21 April 1972 Stortinget waxaa tirtirtiri jiray § 213. Iskaashi labrada waxay mar dambe ahayd ciqaab, iyo waxaa ay wax waawein ah iyoono ay bilaabi jiray falajada noolaa lgu adegan skeive rettigheter i Norway. Dhawr sano kadib waxaa dhac noqoti jiray tilmaamta daawinta: 1977 psychologists Norway waxay da'ad jiray homofili ahaan cukri, iyo daawinte ay raacay 1982.
1981 Norway waxay qaadi jiray tilmaam aanan la ay maqlin adduunka — vern lgu adegan aagga iyo carqalaadiya sharci lgu adegan sadhan jidh (straffeloven §§ 135a iyo 349a). Waxaa ay bixi jiray xuquuq sharci lagu adegan labrada oo koob iyo yar iska yar. Hadda vern ayaa sii wattan ahaan likestillings- iyo diskrimineringsloven iyo straffeloven carqalaadiya.
Iskaashi, iska joga iyo xuquuqda qoyska
Tilmaam weyn oo kale waxaa ah xuquuqda ay labrada yeelan jireen iska joga oo sharci lagu yaqaan. Iyooo partnerskapsloven 30 April 1993 Norway waxay ahayd labrada dal oo koowaad — after Denmark — iska asigga ay bixi jiray iska joga registrered. Iskaashi waxay bixi jiray iska iyo badhan xuquuq iska joga, laakiin ma ay bixi jiray xuquuqda yaasida caruur loo raba.
Dhamaad iyo caddaalada buuxda waxay yimaadi 1. January 2009, oo isku iska joga oo iskaashi sharci oo iskaashi midkood reer gaalo ah tirtirtartay. Labrada isku midid waxaa ay helaan xuquuqda iskaashi isku midid, yaasida, iyo bareed iska joga. Iska joga registrered ma ay bixi kara, iyo iska joga iska jir ayaa waxyeen loo samee iskaashi. Badbaadinta waxay xireen weyn kula saxadha caddaalada i Norway, iyoono ay kaashadaan dumararka xuquuqda iyo diinta haya.
Shakhsiyad isku midid iyo xuquuqda loo beddeli jireen shakhsiyad sharci
Transpersoners xuquuqda ayaa sidoo kale loo xoog jiro. Ilaa 2016 qofka waxaa lagu dambi jiray in ay socdaan wax badan oo daawinta — habka dhab ah oo sterilization — si ay loo beddeli jireen shakhsiyad sharci. Waxaa lagu beddelay iyooo sharci qadri shakhsiyad, oo bilaabi jiray 1. July 2016. Sharciga waxaa ay ku tiirsataa isku madashada: qof 16 sano waligood iyo walaac ayaa bedeli kara shakhsiyad sharci, habka caruur 6 iyo 16 sano ay bedeli kara iskaashyada magaalyooyinka. Daawinta nool lgu adegan shakhsiyad diidda waxaa ay kaashin kaarta nidaamka caafmadka i Norway.
Sida looga qaybsatay skeive i Norway hadda?
Qaybgalka skeive waxay aad u dhow i Norway walaac dalalka badhan, iyo dhuuqo isku midid bud ay iska tiri axda caddaalada i Norway. Pride-markeraar waxaa ay sameeyaan kaakiye dalka oo ay dhacaan kasta oo jir, iyo dhul ahaan iyo dhaqan iskaashyada ayaa la arkaa. Tilmagaar ay muujiyaan in dadka badhan ayaa taageersan xuquuqda isku midid, habka skeive ay hadii ay qaadan karaan hadhaadh iyo carqalaadiya ciqaab.
In wadniga ma noqon dhamaad, waxaa jirin xoog weyn oo 25. June 2022, oo ay dhacay dagal qasida oo London pub iyo Oslo Pride oo ay dhintay labrada iyo ay dhaawac badan. Dagalkaa waxay qabsatay goob ah oo muhiim ah ee skeive nool, iyo wadda Pride-paradi waxaa la iska tirtirtiriyaa. Gaalkaa waxaa lagu xukunay inuu joogaa 30 sano. Shajarada waxaa ay ahayd xaandis quruunta iyo ogeysiisno in dhuuqo ay ku jirto na'am ilaa qorraaxi.
Skeive, kirke iyo unjeerka
Den norske kirken ayay beddelay fikiraadeeda. Iyooo Kirkemøtet 30. January 2017 kirken waxaa ay xukunaysay iyoono ay lahayd vigsel gaar ah lgu adegan labrada isku midid, iyo laga 1. February isla sanada ayaa ay bedi jireen kirka ah. Kaliya 2017 waxaa 91 oo labrada isku midid oo vigselada jiray iyoono lagu xukunay. Prest mid iska yar ayaa hadii ay dididin kara oo ay iska doodaan vigsel labrada isku midid.
Tilmaam weyn oo kale waxay yimaadi 1. January 2024, oo ay la xireen diid lgu adegan naallinkii lgu badbaadinaya. Sharciga waxaa ay wax waaweyn oo lagu adegan metodo si loo riixo noqoshada jidh-midid, iyoono ay is beddelinaya jidh, iyoono lagu adegani jireen xuquuqaha ciqaabta — waxaa ay heysataa ciqaab intoota awood u yar sano sadex ah — lix sano oo dhibataada ballaara.
Lagu yaqaanu qofka cusub waxaa laga og iyooji ahaan qiyama ay kaasadaha jiraan unjeerka ay noqoto. Ogeesin lgu adegan dhuuqo isku midid iyo xuquuqaha skeive waxaa ay lagu daraan iyoono ay khaasadeen iyoono salka norsk statsborgerskap. Ma uu badi kartu dhammaan fikiraadeeka iskaashy, laakiin sharci waxaa ay xaq lagu adegani dhawr reer ah. Waqtiga skeive rettigheter axda waxaa ay hubka isku midid iyoono muhiim waqti ah ee axda i Norway.
Skeive rettigheter i Norway waxay sidaa tahay — laga hore ilaa hadda oo ay yeelan dhamaad iyo dhuuqo caddaalada — muddo 50 sano — mid ka mid ah doorashooyinka ay iska beddelay hadda oo ah oo u dhow norsk taariikhda.
