# Norwegizacja: jak państwo chciało zrobić Norwegów z samer i kvener

Norwegizacja to polityka państwowa prowadzona od 1851 do lat 60. XX wieku. Oto ustawy, szkoły internatowe, przeprosiny z 2024 roku i to, co dzieje się teraz.

Canonical: https://samfunnprep.no/pl/articles/fornorskingen-samer-kvener
Language: pl
Publisher: SamfunnPrep
Author: Hlib Suslov
Published: 2026-07-30T09:17:29.973+00:00
Modified: 2026-11-04T10:42:49.628699+00:00
AI use policy: https://samfunnprep.no/ai-policy.txt

## Key takeaways

- Polityka państwowa od 1851 do 1963 roku Norwegizacja miała sprawić, że samer, kvener/norskfinner i skogfinner staną się Norwegami, i była realizowana przez szkołę, kościół i prawo.
- Wymóg językowy w ustawie do 1965 roku Jordsalgsloven z 1902 roku wymagała, by kupujący ziemię w Finnmarku znał norweski, a wymóg ten przetrwał samą politykę o dwa lata.
- Stortinget przeprosił w 2024 roku Stortinget podjął 17 uchwał 12 listopada 2024 roku i przeprosił za aktywną rolę ówczesnego Stortinget w polityce norwegizacji.

Norwegizacja była świadomą polityką norweskiego państwa, która miała sprawić, że samer, kvener/norskfinner i skogfinner porzucą swój język i kulturę i staną się Norwegami. Była oficjalną polityką państwową od 1851 roku i została formalnie zmieniona w 1963 roku.

To jedna z najtrudniejszych części historii Norwegii, a temat wciąż pozostaje żywy politycznie: Stortinget przeprosił jeszcze w listopadzie 2024 roku. Historia mniejszości i ludności rdzennej jest częścią programu egzaminu samfunnskunnskapsprøven, a więcej artykułów na ten temat znajdziesz w dziale [egzamin i testy](https://samfunnprep.no/no/samfunnskunnskapsproven) na SamfunnPrep.

## Czym była norwegizacja?

Norwegizacja oznaczała, że państwo aktywnie dążyło do tego, by mniejszości stały się norweskie pod względem języka, nazwisk i stylu życia. Politykę tę realizowano poprzez szkołę, kościół i prawo, a nie poprzez jedną pojedynczą decyzję.

Politykę tę odczuły grupy **samer**, **kvener/norskfinner** (potomkowie imigrantów z północnej Finlandii i północnej Szwecji) oraz **skogfinner** w regionie Østlandet. Kvener zostali włączeni do tej polityki z powodów bezpieczeństwa państwa: władze obawiały się fińskich wpływów w pobliżu granicy.

## Ustawy i środki

Norwegizacja polegała na konkretnych ustawach i wydatkach z budżetu państwa:

- **1851 – Finnefondet.** Osobna pozycja w budżecie państwa przeznaczona na finansowanie norwegizacji, zwłaszcza poprzez szkołę i kościół.
- **1880 – instrukcja szkolna.** Ustaliła, że jedynym językiem nauczania w trzech najbardziej wysuniętych na północ fylkach miał być norweski.
- **1898 – Wexelsenplakaten.** Instrukcja ministra ds. kościoła Vilhelma Andreasa Wexelsena stanowiła, że język samski i kveński/fiński nie powinny być używane „w większym zakresie, niż jest to bezwzględnie konieczne ze względu na okoliczności”. Nauczycieli poproszono, by **nie tłumaczyli**, lecz wyjaśniali materiał za pomocą obrazków i faktów. Język ojczysty nie miał więc służyć nawet jako pomost do norweskiego.
- **1902 – jordsalgsloven dla Finnmarku.** Aby kupić ziemię, trzeba było być obywatelem Norwegii, który potrafił mówić, czytać i pisać po norwesku oraz używał tego języka na co dzień, a nieruchomość musiała otrzymać norweską nazwę. Wiele rodzin zmieniło nazwisko, aby móc kupić ziemię, i samskie nazwiska rodowe zniknęły.
- W **1959** roku ponownie zezwolono na używanie języka samskiego w nauczaniu, a w **1963** roku Stortinget przyjął zmianę tej polityki.

Jednym z najwyraźniejszych przykładów tego, jak długo to trwało, jest fakt, że **wymóg językowy w jordsalgsloven obowiązywał aż do 1965 roku** – dwa lata po tym, jak polityka została formalnie zarzucona.

## Szkoły internatowe

Szkoły internatowe to coś, co wielu ludzi pamięta najsilniej. Dzieci wysyłano z domu, aby mieszkały w szkole, gdzie zabronione były język samski i kveński.

Był to duży program budowy, a nie pojedyncze szkoły. Dwa pierwsze internaty państwowe działały już w **1905** roku, oba w Sør-Varanger. W **1940** roku istniało blisko **50** gminnych i państwowych szkół internatowych w Finnmarku i Nord-Troms. Później liczba ta spadła do **37 w 1961** roku, a jeszcze w **1980** roku wciąż działało **10 szkół w Finnmarku**. System przetrwał więc dwie dekady po tym, jak polityka została oficjalnie zakończona.

## Ludność rdzenna i mniejszości narodowe

O to rozróżnienie często się pyta, a obie grupy mają różne prawa w norweskim prawie.

**Samer są ludnością rdzenną.** Status ten opiera się na tym, że lud ten zamieszkiwał ten obszar, zanim wytyczono dzisiejsze granice państwowe, i daje prawo do bycia konsultowanym w sprawach, które go dotyczą. Podstawą jest **ILO-konvensjon nr. 169** dotycząca ludności rdzennej, przyjęta przez organizację pracy ONZ – ILO, którą **Norwegia jako pierwszy kraj na świecie ratyfikowała w 1990 roku**.

**Mniejszości narodowe to pięć grup:** Żydzi, kvener/norskfinner, Romowie, romanifolk/tatere oraz skogfinner. Kryterium to długi historyczny związek z Norwegią, w praktyce ponad sto lat. Status ten jest powiązany z Konwencją ramową Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych, którą Norwegia ratyfikowała w 1999 roku.

Więcej o języku, prawach i Sametinget możesz przeczytać w artykule o [samer jako ludności rdzennej Norwegii](https://samfunnprep.no/pl/articles/samene-urfolk-norge).

## Punkty zwrotne

Polityka nie zmieniła się sama z siebie. **Sprawa Alta**, dotycząca budowy zapory na systemie rzecznym Alta–Kautokeino, trwała od 1968 do 1982 roku i stała się wielką konfrontacją. Samscy aktywiści prowadzili strajk głodowy przed Stortinget w październiku 1979 roku, a od 24 stycznia do 25 lutego 1981 roku przeprowadzili kolejny strajk głodowy. Sąd Najwyższy orzekł w 1982 roku, że budowa była zgodna z prawem – inwestorzy wygrali sprawę, ale polityka wobec samer się zmieniła.

Potem zmiany nastąpiły szybko:

- **Sameloven** w 1987 roku.
- **Paragraf o samer w Grunnloven**, przyjęty 27 maja 1988 roku jako § 110 a i przenumerowany na **§ 108** podczas rewizji Grunnloven w 2014 roku. Więcej o Grunnloven znajdziesz w artykule o [Grunnloven i 17 maja](https://samfunnprep.no/pl/articles/grunnloven-17-mai-norge).
- **Sametinget** zostało otwarte 9 października 1989 roku przez króla Olava V.
- **Przeprosiny króla** 7 października 1997 roku, gdy król Harald V powiedział: „Dziś musimy przeprosić za niesprawiedliwość, jaką norweskie państwo wyrządziło niegdyś ludowi samer poprzez surową politykę norwegizacji.”
- **Finnmarksloven** w 2005 roku, która przekazała ziemię i zasoby naturalne w Finnmarku do Finnmarkseiendommen.

## Komisja prawdy i pojednania

Stortinget zdecydował w 2017 roku o utworzeniu komisji prawdy i pojednania, a jej mandat został ustalony 14 czerwca 2018 roku. Komisji przewodniczył były minister Dagfinn Høybråten. W maju 2019 roku rozszerzyła ona swój mandat, obejmując nim także skogfinner.

Raport został przekazany Stortinget **1 czerwca 2023 roku**. Liczy około 750 stron i opiera się na **około 760 osobistych historiach**, zebranych podczas wywiadów, spotkań otwartych i za pośrednictwem portalu internetowego. Materiały są przechowywane w archiwum Arkivverket.

Głównym wnioskiem było to, że polityka norwegizacji przyniosła poważne konsekwencje – utratę języka, kultury i tożsamości – które wciąż są odczuwalne dzisiaj. Zalecenia dotyczyły większej wiedzy wśród społeczeństwa, wzmocnienia języków samskich i kveńskiego, kompetencji kulturowej w usługach publicznych oraz lepszych mechanizmów rozwiązywania konfliktów.

## Co wydarzyło się po raporcie?

**Stortinget rozpatrywał tę sprawę 12 listopada 2024 roku i podjął 17 uchwał.** Pierwsza z nich to przeprosiny: „Stortinget pragnie wyrazić swój najgłębszy żal za krzywdy, jakie polityka norwegizacji wyrządziła samer, kvener/norskfinner i skogfinner.” Uchwała ta idzie dalej niż wcześniejsze przeprosiny, ponieważ Stortinget prosi w niej o wybaczenie za **aktywną rolę ówczesnego Stortinget** w tej polityce – parlament nazywa więc samego siebie odpowiedzialnym. O tym, jak powstają takie uchwały, możesz przeczytać w artykule o [Stortinget](https://samfunnprep.no/pl/articles/stortinget-eksamen).

Pozostałe uchwały obejmują między innymi utworzenie krajowego centrum kompetencji w zakresie norwegizacji i niesprawiedliwości, lokalne areny językowo-kulturalne oraz program wzmocnienia nauczania języka kveńskiego i języków samskich, od przedszkola po edukację dorosłych.

Najnowszym konkretnym działaniem jest **plan działania na rzecz języka kveńskiego na lata 2026–2031**, przedstawiony 26 maja 2026 roku, obejmujący 21 działań i 3 miliony koron przyznane na 2026 rok. Organizacje kveńskie skrytykowały to, że planowi towarzyszyło niewiele nowych środków finansowych. Zbiorcze sprawozdanie rządowe dotyczące polityki pojednania ma się pojawić dopiero w **2027** roku – cztery lata po raporcie.

## Języki dzisiaj

Około **30 000** osób mówi po samsku w Norwegii, z czego około 25 000 po północnosamsku, 600 po lulesamsku i 500 po południowosamsku. Język północnosamski uznawany jest za zagrożony, a lulesamski i południowosamski za poważnie zagrożone. Liczby te są szacunkowe: Statistisk sentralbyrå (SSB) nie rejestruje przynależności etnicznej.

Oficjalne dokumenty szacują liczbę kvener/norskfinner na **10 000–15 000**, podczas gdy organizacje kveńskie posługują się liczbą 30 000–50 000. Między **2 000 a 8 000** osób mówi po kveńsku – języku uznanym za odrębny w 2005 roku i uznawanym za poważnie zagrożony. Dziś to często dziadkowie uczą go swoje wnuki.

Gotowy, by ćwiczyć do egzaminu? [Wypróbuj SamfunnPrep za darmo](https://samfunnprep.no/register).

## FAQ

### Czym była norwegizacja?

Świadoma polityka państwowa prowadzona od 1851 roku do lat 60. XX wieku, która miała sprawić, że samer, kvener/norskfinner i skogfinner porzucą swój język i kulturę i staną się Norwegami.

### Jakie ustawy stosowano w ramach norwegizacji?

Między innymi Finnefondet z 1851 roku, instrukcja szkolna z 1880 roku, Wexelsenplakaten z 1898 roku oraz jordsalgsloven z 1902 roku, która wymagała, by kupujący ziemię znał norweski. Wymóg językowy obowiązywał w ustawie aż do 1965 roku.

### Jaka jest różnica między ludnością rdzenną a mniejszościami narodowymi?

Samer są ludnością rdzenną, ponieważ zamieszkiwali ten obszar, zanim wytyczono dzisiejsze granice państwowe; podstawą jest ILO-konvensjon nr. 169, którą Norwegia ratyfikowała w 1990 roku. Mniejszości narodowe to Żydzi, kvener/norskfinner, Romowie, romanifolk/tatere oraz skogfinner.

### Do jakich wniosków doszła Komisja Prawdy i Pojednania?

Raport z 1 czerwca 2023 roku stwierdził, że norwegizacja spowodowała poważną utratę języka, kultury i tożsamości, która jest odczuwalna do dziś. Opiera się on na około 760 osobistych historiach.

### Czy Norwegia przeprosiła?

Tak, kilkakrotnie. Król Harald V przeprosił w 1997 roku, a Stortinget 12 listopada 2024 roku przyjął przeprosiny, które obejmują także własną rolę ówczesnego Stortinget w tej polityce.

### Ile osób mówi dziś po samsku i kveńsku?

Około 30 000 osób mówi po samsku w Norwegii, z czego około 25 000 po północnosamsku. Między 2 000 a 8 000 osób mówi po kveńsku. Język północnosamski uznawany jest za zagrożony, natomiast lulesamski, południowosamski i kveński uznawane są za poważnie zagrożone.

## Sources

- [Dokument 19 (2022–2023) Sannhet og forsoning](https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Publikasjoner/Dokumentserien/2022-2023/dok19-202223/)
- [Rapport til Stortinget fra Sannhets- og forsoningskommisjonen – vedtak 15–31](https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Vedtak/Vedtak/Sak/?p=94524)
- [fornorsking](https://snl.no/fornorsking)
- [samisk utdanningshistorie](https://snl.no/samisk_utdanningshistorie)
- [kvener](https://snl.no/kvener)
- [H.M. Kongens tale ved åpningen av det 3. Sameting](https://www.kongehuset.no/tale.html?tid=171065&sek=26947&scope=0)
- [Regjeringen med ny handlingsplan for kvensk språk](https://www.nrk.no/kvensk/regjeringen-med-ny-handlingsplan-for-kvensk-sprak-1.17896796)

Citation: Hlib Suslov, "Norwegizacja: jak państwo chciało zrobić Norwegów z samer i kvener", SamfunnPrep, 2026-07-30T09:17:29.973+00:00, https://samfunnprep.no/pl/articles/fornorskingen-samer-kvener